Hành trình từ vùng lũ đến đỉnh cao khoa học thế giới
Xuất thân từ vùng quê nghèo thường xuyên hứng chịu bão lũ tại xã Tân Gianh, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Trị, tuổi thơ của Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn gắn liền với những thử thách gian nan. Mỗi buổi sáng, anh phải thức dậy từ lúc 4 giờ, đạp xe gần 12 km để đến trường. Sau những trận mưa lớn, cánh đồng ngập nước khiến việc đi học trở nên vô cùng khó khăn, nhiều khi phải dắt bộ lội qua những đoạn đường bùn lầy trơn trượt. Chính những năm tháng ấy đã rèn giũa cho anh sự bền bỉ và ý chí vượt khó mạnh mẽ.
Từ trải nghiệm chứng kiến nhiều công trình bị hư hại nghiêm trọng sau mỗi trận bão lũ, anh dần hình thành mối quan tâm đặc biệt đến hạ tầng xây dựng và nền móng công trình. Đây chính là nền tảng cho hướng nghiên cứu chính mà anh theo đuổi sau này.
Vươn ra thế giới với những đóng góp nổi bật
Hiện tại, TS Phạm Anh Tuấn, 35 tuổi, đang công tác tại Viện Công nghệ Hoàng gia (KTH Royal Institute of Technology) ở Thụy Điển. Mới đây, anh đã được vinh danh là một trong 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, đồng thời lọt vào top 2% nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới theo bảng xếp hạng uy tín của Đại học Stanford và nhà xuất bản Elsevier.
Anh chuyên sâu vào lĩnh vực địa kỹ thuật và hạ tầng bền vững, nghiên cứu về đất, nền móng và các điều kiện địa chất phục vụ cho xây dựng. Theo anh, đây là lĩnh vực ít được chú ý nhưng lại đóng vai trò then chốt quyết định sự an toàn của toàn bộ công trình phía trên.
“Mọi thứ muốn bền vững đều phải bắt đầu từ nền móng. Địa kỹ thuật nằm dưới mặt đất nên ít được nhìn thấy, nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng”, anh chia sẻ.
Trong quá trình nghiên cứu, anh tập trung vào ba hướng chính:
- Nền móng năng lượng: Phát triển các giải pháp tích hợp cho phép nền móng vừa chịu tải vừa cung cấp năng lượng cho tòa nhà.
- Giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu: Nghiên cứu các phương án giảm thiểu tác động của thiên tai lên hạ tầng.
- Phát triển vật liệu thân thiện môi trường: Tạo ra các vật liệu xây dựng bền vững và ít phát thải carbon.
Một trong những dự án tâm đắc nhất của anh là mô hình nền móng năng lượng tích hợp, sử dụng hệ thống trao đổi nhiệt dưới lòng đất để giảm tiêu thụ điện năng và cắt giảm phát thải carbon. Để hỗ trợ các kỹ sư, anh và cộng sự đã phát triển phần mềm PILENEXT, cho phép mô phỏng và đánh giá hiệu quả của các hệ thống này trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau.
Đến nay, TS Phạm Anh Tuấn là tác giả của khoảng 50 công bố khoa học quốc tế, trong đó có 36 bài đăng trên các tạp chí Q1 - nhóm tạp chí uy tín hàng đầu trong từng lĩnh vực.
Những thử thách và bài học từ thất bại
Con đường nghiên cứu của nhà khoa học trẻ không thiếu những giai đoạn khó khăn. Khi học tập và làm nghiên cứu tại Nhật Bản, anh từng thực hiện hàng chục thí nghiệm về vật liệu nhưng đều thất bại. Anh nhớ lại: “Có những ngày tôi ở phòng thí nghiệm đến 1-2 giờ sáng nhưng không một mẫu nào đạt yêu cầu”. Thay vì từ bỏ, anh chọn cách chậm lại để kiểm tra từng chi tiết và điều chỉnh phương pháp. Theo anh, thất bại trong khoa học không phải là sự lãng phí, mà là “học phí” cần thiết để đi đến kết quả đúng.
Hành trình học tập của anh cũng trải qua nhiều biến cố. Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Đà Nẵng năm 2014 và giảng dạy tại trường đến năm 2016, anh giành học bổng và sang Pháp du học. Tại đây, nơi ở của anh từng bị cháy, khiến toàn bộ tài sản bị thiêu rụi. Không tiền bạc, không đồ đạc, anh phải sống nhờ sự hỗ trợ của địa phương trong một thời gian dài. Những trải nghiệm đó đã trở thành bài học lớn về sự kiên trì và khả năng thích nghi.
Khát vọng kết nối và trở về quê hương
Sau khi học tập và làm việc tại nhiều quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Anh và hiện nay là Thụy Điển, TS Phạm Anh Tuấn vẫn duy trì các hoạt động kết nối học thuật với Việt Nam. Anh tham gia hợp tác nghiên cứu, đồng hướng dẫn sinh viên, chia sẻ cơ hội học bổng quốc tế và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ tìm kiếm môi trường nghiên cứu phù hợp.
Nhà khoa học trẻ cũng đồng sáng lập các nhóm nghiên cứu về hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, đồng thời xây dựng nền tảng chia sẻ thông tin học bổng cho sinh viên Việt Nam. Anh tâm sự: “Chỉ một thông tin đúng lúc cũng có thể thay đổi cuộc đời một người trẻ”.
Theo TS Phạm Anh Tuấn, để thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trở về, yếu tố quan trọng nhất không chỉ là chế độ đãi ngộ mà còn là môi trường nghiên cứu minh bạch, tôn trọng chuyên môn và tạo điều kiện cho họ đóng góp thực sự. Dù đang làm việc tại châu Âu, anh cho biết mong muốn trở về Việt Nam chưa bao giờ thay đổi.
“Tôi đi xa để học hỏi, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là đóng góp cho quê hương bằng tri thức và kinh nghiệm của mình”, TS Phạm Anh Tuấn khẳng định.
