Nguyệt thực toàn phần cuối cùng đến năm 2028: 'Trăng máu' rực rỡ tháng 3/2026
Hiện tượng nguyệt thực toàn phần, thường được gọi là "Trăng máu", diễn ra vào đầu tháng 3/2026 sẽ là sự kiện thiên văn cuối cùng có thể quan sát được từ bất kỳ nơi nào trên Trái Đất cho đến tận cuối năm 2028. Dù chỉ có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn tại các khu vực như Bắc Mỹ, Thái Bình Dương, Australia, New Zealand và Đông Á, người yêu thiên văn trên toàn thế giới vẫn có cơ hội ngắm nhìn cảnh Trăng tròn mọc gần thời điểm hoàng hôn theo giờ địa phương trong các ngày 2-3/3.
Trăng giun và nguyệt thực toàn phần
Trăng tròn tháng 3, hay còn có tên "Trăng giun", là Trăng tròn thứ ba và cũng là cuối cùng của mùa đông ở Bắc bán cầu. Tên gọi này bắt nguồn từ hiện tượng đất tan băng và sự xuất hiện trở lại của giun đất, báo hiệu mùa xuân đang đến gần. Vào rạng sáng ngày 3/3 theo giờ Bắc Mỹ, Mặt Trăng sẽ đi hoàn toàn vào vùng bóng tối đậm đặc nhất của Trái Đất, tạo nên một nguyệt thực toàn phần với toàn bộ đĩa Mặt Trăng chuyển sang sắc đỏ đồng đặc trưng.
Hiện tượng này quan sát rõ nhất tại Bắc Mỹ, đặc biệt là các bang phía tây nước Mỹ. Sau sự kiện này, nguyệt thực toàn phần tiếp theo sẽ diễn ra vào đêm 31/12/2028, nhưng phải đến ngày 26/6/2029, Bắc Mỹ mới lại được chứng kiến một nguyệt thực toàn phần khác.
Thời điểm và địa điểm quan sát lý tưởng
Dù nguyệt thực xảy ra vào rạng sáng, thời điểm lý tưởng nhất để quan sát Trăng giun lại là tối 2/3/2026, đêm trước khi xảy ra toàn phần. Khi đó, thời gian Trăng mọc gần trùng với lúc hoàng hôn, tạo nên khung cảnh ấn tượng và giàu tính nhiếp ảnh nhất trong tháng.
- Tại New York, Mặt Trời lặn lúc 17h48 (EST) và Mặt Trăng mọc lúc 18h13, khoảng cách 25 phút giúp Trăng xuất hiện đúng vào "giờ xanh", ánh sáng lý tưởng để tôn lên màu sắc và kích thước biểu kiến của Trăng.
- Ở Los Angeles, hoàng hôn lúc 17h49 (PST) và trăng mọc lúc 18h34, muộn hơn khoảng 45 phút, bầu trời tối hơn nhưng vẫn rất kịch tính.
Vào chính đêm trăng tròn 3/3, Trăng mọc muộn hơn khi trời đã tối hẳn, khiến hiệu ứng thị giác ở đường chân trời giảm đáng kể. Nguyệt thực toàn phần đạt cực đại vào rạng sáng thứ Ba, 3/3/2026, với khoảng thời gian toàn phần kéo dài khi Mặt Trăng hoàn toàn đỏ đồng.
Cơ chế hình thành và an toàn khi quan sát
Nguyệt thực toàn phần xảy ra khi Trái Đất nằm thẳng hàng giữa Mặt Trời và Mặt Trăng. Hiện tượng này gồm năm giai đoạn chính, từ pha nửa tối, một phần, đến toàn phần và ngược lại. Khi Mặt Trăng đi hoàn toàn vào vùng bóng tối đậm đặc nhất của Trái Đất, nó mang sắc đỏ sẫm đặc trưng do ánh sáng đỏ của Mặt Trời khúc xạ qua khí quyển Trái Đất.
Không giống như nhật thực, nguyệt thực hoàn toàn an toàn cho mắt thường. Đây đơn giản là ánh sáng Mặt Trời phản chiếu từ Mặt Trăng bị lọc và khúc xạ qua bầu khí quyển Trái Đất. Theo Meg Thacher, biên tập viên của tạp chí Sky & Telescope, sắc đỏ này đến từ ánh sáng của mọi bình minh và hoàng hôn trên vành đai Trái Đất tại thời điểm đó, bị bẻ cong vào vùng bóng tối đậm.
Quan sát tại châu Á – Thái Bình Dương và Việt Nam
Tại Australia, New Zealand và Đông Á, nguyệt thực diễn ra vào tối 3/3 (hoặc rạng sáng 4/3 tại New Zealand), khi Trăng ở cao trên bầu trời tối, điều kiện quan sát lý tưởng. Một số múi giờ cụ thể:
- Auckland (NZDT): 0h04–1h02 ngày 4/3.
- Sydney (AEDT): 22h04–23h02 ngày 3/3.
- Tokyo (JST): 20h04–21h02 ngày 3/3.
- Seoul (KST): 20h04–21h02 ngày 3/3.
- Bắc Kinh (CST): 19h04–20h02 ngày 3/3.
Ở một số khu vực Đông Nam Á, pha toàn phần bắt đầu trước khi Trăng mọc, khiến độ tương phản màu sắc giảm bớt. Tại Việt Nam, theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), người dân có thể quan sát hiện tượng nguyệt thực toàn phần chiều tối 3/3 lúc 18h03, với pha toàn phần kéo dài 82 phút khi Mặt Trăng nằm trọn trong vùng bóng tối của Trái Đất và chuyển sang màu đỏ đồng rực rỡ.
Những sự kiện thiên văn đáng chú ý khác trong năm 2026
"Trăng giun" là một trong 13 lần Trăng tròn của năm 2026, do năm âm lịch ngắn hơn năm dương lịch khoảng 11 ngày. Trong số này, ba lần là siêu Trăng, khi Trăng tròn xảy ra gần điểm cận địa nhất quỹ đạo. Năm 2026 cũng có hai nguyệt thực: sự kiện 2–3/3 là nguyệt thực toàn phần duy nhất, trong khi ngày 27–28/8 sẽ là nguyệt thực một phần rất sâu với 96% bề mặt Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối đậm.
Với những điều kiện quan sát thuận lợi tại nhiều khu vực, "Trăng máu" tháng 3/2026 hứa hẹn sẽ là một trong những hiện tượng thiên văn đáng nhớ nhất trong thập kỷ này, mang đến cơ hội hiếm có cho người yêu thiên văn trên toàn thế giới.
