Tại Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia do Bộ Chính trị tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định: Sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị. Thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện; nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết; nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã từng bước được hình thành.
Thành quả sau 18 tháng và hành trình 40 năm đổi mới
Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới (1986-2026), nhất là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, có thể thấy rõ những thành quả sau 18 tháng cả nước tập trung phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo là rất đáng trân trọng. Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, nghị quyết quan trọng xuyên suốt hàng chục năm, như Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (1996) - văn kiện nền tảng đầu tiên xác định khoa học, công nghệ cùng giáo dục-đào tạo là “quốc sách hàng đầu”.
Từ năm 2000 đến nay, khoa học, công nghệ được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua thể chế hóa chủ trương của Đảng thành hệ thống pháp luật hoàn chỉnh. Trong đó có Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 1/11/2012 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về phát triển khoa học, công nghệ phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 Hội nghị Trung ương 6 khóa XIII về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 45-NQ/TW Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức; Kết luận số 69-KL/TW ngày 11/1/2024 của Bộ Chính trị tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW, chỉ rõ: Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa thật sự đóng vai trò là quốc sách hàng đầu.
Nghị quyết 57 - bước ngoặt đột phá
Đáng chú ý, Nghị quyết số 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024) của Bộ Chính trị là văn kiện quan trọng được ban hành đúng thời điểm đất nước chuẩn bị tổng kết 40 năm đổi mới. 18 tháng qua - chặng đường chưa đủ để tạo nên kỳ tích nhưng cả hệ thống chính trị đã và đang hướng đến mục tiêu: Khoa học, công nghệ là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Đổi mới, phát triển đột phá khoa học, công nghệ không thể chỉ dựa vào đầu tư tài chính hay khẩu hiệu, mà phải bắt đầu từ cải cách thể chế và tư duy quản lý.
Hội nghị sơ kết 18 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn với nhiều nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, đòi hỏi cả hệ thống chính trị vừa quyết liệt, vừa kiên trì triển khai, tháo gỡ. Nếu không quyết liệt, chúng ta sẽ bị tụt hậu và bỏ lỡ thời cơ, bởi khoa học, công nghệ không dừng lại mà liên tục phát triển, biến đổi, cạnh tranh hằng ngày, thậm chí hằng giờ.
Yếu tố con người và thể chế
Khi đã có thể chế tốt, nền móng vững chắc, sự phát triển vượt bậc, đột phá lại tiếp tục liên quan mật thiết đến yếu tố con người với những hành động cụ thể đưa quyết tâm, mục tiêu trên giấy thành hiện thực. Để đạt kết quả thực chất, bền vững, chúng ta cũng cần kiên trì bền bỉ trước những khó khăn, hạn chế nội tại chưa thể tháo gỡ trong một sớm, một chiều. Trong đó, vấn đề nhân lực công nghệ cao ngày càng thiếu trong khi nhu cầu thực tế của xã hội ngày càng tăng nhưng không thể đáp ứng ngay. Chủ trương nghiên cứu khoa học gắn với chấp nhận rủi ro cũng là nội dung quan trọng cần quá trình thực tế để chứng minh và làm rõ những vấn đề liên quan.
Đó còn là sự phối hợp, đồng lòng và niềm tin giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp với những chủ trương đổi mới mạnh mẽ trong nghiên cứu, trong trao quyền tự chủ. Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành động lực của đất nước, chúng ta đã quyết liệt trong đổi mới cơ chế, mạnh mẽ trong thực thi, từng bước loại bỏ tâm lý né tránh trách nhiệm nhưng cũng cần kiên trì vun đắp, xây dựng nội lực khoa học, công nghệ và bản lĩnh đổi mới sáng tạo Việt Nam.
