NASA xếp sự cố Starliner vào loại A, tương đương thảm họa Challenger và Columbia
Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã công khai báo cáo chi tiết, vạch trần những sai sót nghiêm trọng dẫn đến việc hai phi hành gia Sunita Williams và Butch Wilmore mắc kẹt trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) suốt chín tháng. Sự cố này đã được NASA chính thức xếp vào loại 'A', mức độ nghiêm trọng nhất trong phân loại thất bại nhiệm vụ, đặt chuyến bay thử nghiệm Starliner ngang hàng với các thảm họa Challenger và Columbia - những sự kiện đã cướp đi tổng cộng 14 sinh mạng trong lịch sử khám phá không gian.
Chuyến bay định mệnh và những trục trặc kéo dài
Sunita Williams và Butch Wilmore được phóng lên ISS vào tháng 7/2024 với dự định ban đầu chỉ lưu trú 8 ngày. Tuy nhiên, tàu vũ trụ Starliner do Boeing chế tạo đã gặp phải hàng loạt trục trặc kỹ thuật, khiến nó không còn an toàn cho việc di chuyển của con người. Buộc lòng, NASA phải đưa tàu trở về Trái Đất trong khi hai phi hành gia bị mắc kẹt lại trên trạm không gian cho đến tận tháng 3/2025.
Giám đốc NASA Jared Isaacman thẳng thắn thừa nhận: "Những sai sót đã xảy ra ngay từ khi chương trình bắt đầu và tiếp tục trong suốt quá trình thực hiện, bao gồm quản lý hợp đồng, tư thế giám sát, sự nghiêm ngặt về kỹ thuật và việc ra quyết định của lãnh đạo." Ông nhấn mạnh thêm rằng Boeing đã chế tạo tàu vũ trụ và ngay từ đầu, NASA đã chấp thuận các sai lệch, đồng ý cho nó bay. Khi quá trình phát triển tiến triển, những thỏa hiệp về thiết kế và việc không đáp ứng đủ tiêu chuẩn phần cứng đã vượt quá sự hiểu biết toàn diện của cơ quan vũ trụ này.
Nguyên nhân sâu xa: Văn hóa ưu tiên tiến độ hơn an toàn
Cuộc điều tra độc lập đã phát hiện ra cả các vấn đề kỹ thuật lẫn tổ chức ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an toàn và giám sát của nhiệm vụ. Các quyết định và áp lực trước và trong chuyến bay đã góp phần tạo nên một văn hóa đôi khi ưu tiên tiến độ hơn sự thận trọng cần thiết. Sau khi nhiệm vụ kết thúc, những lo ngại về uy tín thậm chí đã trì hoãn việc tuyên bố chính thức về sự cố, và chương trình ban đầu đã tự tiến hành xem xét nội bộ thay vì để một cơ quan độc lập vào cuộc ngay lập tức.
Starliner được phát triển theo Chương trình Phi hành đoàn Thương mại của NASA từ năm 2010, với mục tiêu đảm bảo người Mỹ có thể tiếp cận liên tục với quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Tuy nhiên, chương trình này đã phải đối mặt với một loạt trở ngại kỹ thuật ngay cả trước nhiệm vụ có người lái đầu tiên. Các chuyến bay thử nghiệm ban đầu như Chuyến bay Thử nghiệm Quỹ đạo (OFT) 1 năm 2019, OFT-2 năm 2021 và 2022 đều gặp phải lỗi điều khiển, hỏng động cơ đẩy và trục trặc van oxy hóa. Các cuộc điều tra khi đó thường chỉ giải quyết các nguyên nhân trước mắt mà bỏ qua những vấn đề tiềm ẩn sâu xa hơn.
Diễn biến nguy hiểm và kết cục may mắn
Chuyến bay thử nghiệm có người lái vào tháng 6/2024 đã gặp phải nhiều sự cố nghiêm trọng về hệ thống đẩy, hỏng hóc động cơ đẩy và thậm chí mất kiểm soát hoàn toàn tạm thời trong quá trình ghép nối với ISS. Mặc dù vậy, các phi hành gia vẫn may mắn an toàn khi đến được trạm không gian. Tàu Starliner sau đó đã tự động trở về Trái Đất vào tháng 9/2024 mà không có phi hành đoàn trên khoang. Hai nhà khoa học Wilmore và Williams cuối cùng đã được tàu SpaceX Crew-9 đưa về an toàn vào tháng 3/2025, kết thúc hành trình mắc kẹt kéo dài.
Báo cáo của NASA lưu ý rằng các sai lệch kỹ thuật là điều không hiếm gặp trong các chương trình hàng không vũ trụ lớn. Tuy nhiên, cơ quan này nhận thấy rằng những thiếu sót về tiêu chuẩn của Starliner đã khiến nó kém tin cậy hơn đáng kể về khả năng sống sót của phi hành đoàn. NASA thừa nhận trách nhiệm của mình trong việc quản lý hợp đồng, tiếp nhận tàu vũ trụ, phóng phi hành đoàn và đưa ra các quyết định quan trọng từ khi ghép nối cho đến các hoạt động sau nhiệm vụ.
Bài học đắt giá và cam kết cải tổ
Cuộc điều tra đã xác định cả các yếu tố tổ chức và kỹ thuật góp phần gây ra sự cố, mặc dù nguyên nhân chính xác của các sự cố bất thường về động cơ đẩy vẫn đang được tiếp tục xem xét. Theo báo cáo, sự giám sát hạn chế của NASA đã khiến cơ quan này không có cái nhìn toàn diện về hệ thống tàu vũ trụ, trong khi thiết kế động cơ đẩy của Boeing lại hoạt động vượt quá các tiêu chuẩn an toàn cho phép.
Thêm vào đó, mong muốn duy trì hai hệ thống vận chuyển phi hành đoàn cạnh tranh (Starliner và SpaceX) của NASA đã ảnh hưởng không nhỏ đến các quyết định về rủi ro và vận hành trong suốt sứ mệnh. Trước khi phóng, hơn 30 lần thử theo kế hoạch đã tạo ra áp lực về tiến độ và sự mệt mỏi trong việc ra quyết định, và các rủi ro về động cơ đẩy trước đó đã không được giải quyết thỏa đáng. Những bất đồng trên quỹ đạo về các phương án đưa phi hành đoàn trở về đã dẫn đến hành vi thiếu chuyên nghiệp, trong khi việc ủng hộ chương trình Starliner thường lấn át các ưu tiên về an toàn.
NASA hiện đã chính thức chỉ định chuyến bay Starliner là sự cố loại A, một động thái nhằm đảm bảo các bài học đắt giá từ sự kiện này được ghi nhận sâu sắc và áp dụng cho các sứ mệnh không gian trong tương lai. Việc này cũng thể hiện cam kết của cơ quan vũ trụ Mỹ trong việc tái khẳng định văn hóa an toàn, nơi sự thận trọng và tính mạng con người phải luôn được đặt lên hàng đầu, bất chấp mọi áp lực về tiến độ hay danh tiếng.
