NASA xác nhận sao chổi liên sao không phải tàu ngoài hành tinh, kế hoạch đuổi bắt gây tranh cãi
Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã chính thức xác nhận rằng sao chổi liên sao 3I/ATLAS không phải là tàu thăm dò của người ngoài hành tinh, dập tắt mọi suy đoán trước đó. Tuy nhiên, một đề xuất táo bạo nhằm phóng tàu vũ trụ đuổi bắt vật thể này đang vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ giới khoa học, với nhiều ý kiến cho rằng đây là kế hoạch "đặt cược sai" và phân bổ nguồn lực thiếu khôn ngoan.
Cuộc truy đuổi kéo dài nửa thế kỷ và những thách thức kỹ thuật
Đề xuất hiện vẫn chưa được công bố chính thức này đề nghị nhân loại có thể phóng một tàu thăm dò vào năm 2035 để đuổi kịp sao chổi 3I/ATLAS và bắt kịp nó vào khoảng năm 2085. Nếu thành công, con tàu này không chỉ "quá giang" sao chổi liên sao mà còn mở ra cơ hội khám phá các hệ hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, một bước tiến vĩ đại trong hành trình chinh phục vũ trụ.
Một trong những tác giả của ý tưởng là Marshall Eubanks, cựu nhân viên NASA và hiện là nhà khoa học trưởng của Space Initiatives. Theo tính toán chi tiết, nhiệm vụ sẽ phải tận dụng "hiệu ứng Oberth", một hiện tượng vật lý cho phép tàu vũ trụ gia tốc mạnh khi kích hoạt động cơ tại điểm cận nhật, nơi nó ở gần Mặt Trời nhất và chịu ảnh hưởng hấp dẫn cực đại. Trên thực tế, mọi vụ phóng tên lửa đều phần nào khai thác hiệu ứng Oberth, nhưng Eubanks thừa nhận chưa từng có tiền lệ về việc thực hiện một cú đốt động cơ lớn ngay tại thời điểm bay sượt qua thiên thể hấp dẫn ở khoảng cách cực gần như trong đề xuất này.
Yêu cầu kỹ thuật khắc nghiệt và những nghi ngờ về tính khả thi
Để đạt vận tốc cần thiết, tàu đánh chặn sao chổi 3I/ATLAS sẽ phải lao cực gần Mặt Trời, đòi hỏi trang bị lá chắn nhiệt tương tự tàu NASA từng sử dụng cho Parker Solar Probe - con tàu đã tiếp cận Mặt Trời ở khoảng cách chỉ 3,7 triệu dặm vào năm 2023. Tuy nhiên, trong kịch bản mới, tàu đánh chặn còn phải bay gần hơn nữa, đồng thời thực hiện nhiều lần bay sượt qua sao Kim để tích lũy vận tốc trước khi lao vào không gian sâu.
Eubanks lạc quan cho rằng nếu mọi thứ diễn ra suôn sẻ, đây có thể trở thành tàu vũ trụ nhanh nhất từng được chế tạo, "nhanh hơn đáng kể so với mọi kỷ lục hiện tại". Nhưng nhà vật lý thiên văn Avi Loeb lại chỉ ra rằng cái giá phải trả không tương xứng với lợi ích khoa học thu được. Ông nhận định mốc thời gian 2085 là quá xa vời: "Hầu hết chúng ta sẽ không còn sống để chứng kiến nó chạm đích", đồng thời cảnh báo về sự lãng phí nguồn lực đáng kể.
Quan điểm trái chiều về chiến lược khám phá không gian
Theo Loeb, thay vì dồn nguồn lực vào một mục tiêu đơn lẻ, giới khoa học nên chuẩn bị cho một thực tế mới: số lượng vật thể liên sao đi ngang qua Hệ Mặt Trời có thể nhiều hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Ông ước tính có thể tồn tại tới 35 triệu vật thể liên sao trong quỹ đạo Trái Đất, đặc biệt ở khu vực phía nam bầu trời. Khi số lượng quan sát tăng lên, khả năng phát hiện các vật thể "bất thường", thậm chí có dấu hiệu công nghệ, cũng sẽ cao hơn đáng kể.
"Nếu tìm thấy vật thể trông giống sản phẩm công nghệ, chắc chắn chúng ta nên ưu tiên đến thăm nó", Loeb nhấn mạnh. Ông cho rằng điều cần làm lúc này là đầu tư vào công nghệ phát hiện và đánh chặn nhanh, thay vì "bám đuôi" một sao chổi đã được nhận diện. Các kính thiên văn thế hệ mới như Vera C. Rubin Observatory, vốn vừa bắt đầu phát cảnh báo thời gian thực, có thể đóng vai trò chủ lực trong việc phát hiện sớm mục tiêu tiềm năng.
So sánh với các phương án thay thế và bài học về chiến lược
Ngay cả Eubanks cũng thừa nhận khả năng sao chổi 3I/ATLAS sẽ trở nên "bình thường" khi ngày càng nhiều vật thể liên sao được phát hiện. "Có thể sau khi tìm thấy mười vật thể tương tự, 3I sẽ không còn đáng để theo đuổi bằng một sứ mệnh tốn kém như vậy", ông nói. Trong khi đó, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (European Space Agency) đã có cách tiếp cận thực tế hơn khi dự kiến phóng nhiệm vụ Comet Interceptor vào năm 2028 và "đỗ" sẵn trong không gian, chờ cơ hội chặn bắt một vị khách từ ngoài Hệ Mặt Trời.
Loeb ví von cuộc săn đuổi 3I/ATLAS như một mối tình sét đánh: "Bạn bước vào quán bar, thấy một người hấp dẫn và nghĩ rằng mình cần tìm hiểu thêm. Nhưng khi bạn quyết định tiến tới, người đó đã rời đi vào màn đêm. Vấn đề là trong quán bar còn rất nhiều người khác". Ông cho rằng khoa học cũng vậy, cần mở rộng mẫu nghiên cứu, tăng số lượng quan sát trước khi đưa ra cam kết dài hạn. "Đừng bao giờ kết hôn sau buổi hẹn đầu tiên", Loeb hóm hỉnh kết luận.
Trong bối cảnh ngân sách không gian toàn cầu vẫn hữu hạn, câu hỏi mà Loeb đặt ra không chỉ dành cho giới thiên văn, mà còn cho các nhà hoạch định chính sách: liệu chúng ta nên theo đuổi một mục tiêu mang tính biểu tượng kéo dài nửa thế kỷ, hay xây dựng năng lực linh hoạt để nắm bắt nhiều cơ hội hơn trong tương lai gần? Cuộc tranh luận này tiếp tục làm nóng các diễn đàn khoa học quốc tế, phản ánh sự đa dạng trong quan điểm về chiến lược khám phá vũ trụ của nhân loại.
