Hành trình từ Đà Nẵng đến Albany của nữ phó giáo sư nghiên cứu AI
Từ một cô gái lớn lên tại thôn Việt Sơn, xã Đồng Dương, Đà Nẵng với niềm đam mê công nghệ bất tận, đến vị trí phó giáo sư tại Trường Đại học Bang New York ở thành phố Albany, Hoa Kỳ, chị Lại Thị Kim Phụng đã trải qua hành trình đầy cảm hứng. Chị dành trọn tâm huyết để khám phá những cơ chế vận hành phía sau các hệ thống trí tuệ nhân tạo, với khát vọng xây dựng một thế hệ AI mới an toàn hơn, minh bạch hơn và đáng tin cậy cho người dùng cũng như toàn xã hội.
Khởi đầu từ Đà Nẵng với những thành tích ấn tượng
Ngay từ thời sinh viên tại Đại học Bách khoa Đà Nẵng, chị Phụng đã thể hiện rõ năng khiếu và đam mê với lĩnh vực công nghệ. Chị tích cực tham gia nhiều cuộc thi nghiên cứu khoa học dành cho sinh viên, trong đó nổi bật là giải ba toàn quốc tại cuộc thi thiết kế vi mạch điện tử vào năm 2012. Đồng thời, chị còn dành thời gian nghiên cứu chuyên sâu về xử lý hình ảnh và tín hiệu camera dưới sự hướng dẫn tận tình của các giảng viên.
Năm 2013, sau khi tốt nghiệp đại học, chị Phụng đã xuất sắc nhận được học bổng nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Nanyang ở Singapore. Bảy tháng làm việc với các giáo sư về lĩnh vực vi mạch tại đây đã mở ra định hướng du học rõ ràng, thôi thúc chị quyết tâm theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu tại Hoa Kỳ.
Chinh phục học vấn và nghiên cứu tại Mỹ
Năm 2015, chị Phụng bắt đầu hành trình tại Mỹ với chương trình thạc sĩ ngành khoa học máy tính tại Đại học Bang Oregon. Không dừng lại ở đó, từ năm 2018 đến 2023, chị tiếp tục theo học và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Học viện Công nghệ New Jersey. Trong thời gian này, chị tập trung nghiên cứu chuyên sâu về bảo mật thông tin, học máy và trí tuệ nhân tạo.
Một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của chị là kỳ thực tập tại Adobe, tập đoàn phần mềm đa quốc gia nổi tiếng với các sản phẩm sáng tạo như Photoshop và Acrobat. Tại đây, chị đã áp dụng thành công các phương pháp học sâu trong phân tích dữ liệu và cùng nhóm nghiên cứu phát triển bốn bằng sáng chế có giá trị.
Năm 2023, sau khi tốt nghiệp tiến sĩ, chị Phụng đã ứng tuyển vào bảy vị trí phó giáo sư tại các trường đại học ở Mỹ và đặc biệt xuất sắc trúng tuyển cả bảy trường. Cuối cùng, chị quyết định chọn Trường Đại học Bang New York tại thành phố Albany vì môi trường nghiên cứu năng động, các nhóm chuyên sâu về bảo mật AI và cơ hội kết hợp giảng dạy với triển khai các dự án ứng dụng thực tế.
Những dấu ấn nghiên cứu về bảo mật AI
Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, những lo ngại về an toàn dữ liệu và tính minh bạch cũng gia tăng. Chị Phụng đã chọn tập trung nghiên cứu vào khoảng trống quan trọng này. Trong số các công trình nổi bật của chị, hai dự án thu hút sự chú ý đặc biệt là giải pháp bảo mật trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên và hệ thống bảo vệ bản quyền mô hình AI, có khả năng phát hiện các cuộc tấn công vào hệ thống.
Dự án đầu tiên đã được hoàn thiện và cấp bốn bằng sáng chế tại Mỹ, phát triển trong thời gian chị thực tập tại Adobe. Dự án thứ hai hiện đang trong giai đoạn hoàn thiện cùng với IBM, tập đoàn công nghệ đa quốc gia có trụ sở tại Mỹ. Công trình này đã trải qua nhiều vòng thẩm định nội bộ khắt khe trước khi nhận được kinh phí đầu tư và sự phối hợp của các chuyên gia để đưa vào thử nghiệm thực tế.
Hướng nghiên cứu thực tiễn và hợp tác doanh nghiệp
Không chỉ dừng lại ở các nghiên cứu nền tảng, chị Phụng và các cộng sự còn mở rộng sang lĩnh vực giám sát và quản lý dữ liệu. Một dự án tiêu biểu là hệ thống nhận diện biển số xe thông minh đang được phát triển cho Ủy ban Xe cơ giới Mỹ. Hệ thống này được thiết kế để đọc biển số trong nhiều điều kiện ánh sáng và thời tiết khác nhau, đồng thời có khả năng phát hiện các dấu hiệu chỉnh sửa hình ảnh gian lận.
Trong quá trình hướng dẫn sinh viên, chị Phụng luôn ưu tiên đưa các dự án nghiên cứu gần với ứng dụng thực tế. Một trong những nghiên cứu sinh của chị là anh Đặng Văn Kiều, 32 tuổi, hiện đang theo học chương trình tiến sĩ ngành khoa học thông tin. Anh Kiều chia sẻ rằng đã tìm thấy sự phù hợp trong định hướng nghiên cứu của chị Phụng và quyết định ứng tuyển vào nhóm của chị sau khi tìm hiểu kỹ về các công trình học thuật.
Cân bằng giữa nghiên cứu và kết nối cộng đồng
Làm việc trong lĩnh vực an ninh mạng vốn có ít phụ nữ tham gia, chị Phụng từng là giảng viên nữ duy nhất trong khoa suốt nhiều năm. Chị thừa nhận đã trải qua những áp lực không nhỏ khi phải chứng tỏ năng lực trong môi trường hầu như toàn nam giới. Tuy nhiên, chính những thử thách này đã rèn giũa cho chị khả năng nhận diện rủi ro từ thiên lệch dữ liệu và thấu hiểu sâu sắc tác động của công nghệ đến con người.
Chị Phụng luôn đặt yếu tố con người lên hàng đầu khi làm việc với các mô hình AI, tin rằng góc nhìn mà phụ nữ mang lại có giá trị độc đáo trong việc xây dựng những hệ thống công bằng, an toàn và có trách nhiệm. Để giữ cân bằng cuộc sống, sau giờ làm việc, chị thường dành thời gian nấu ăn, gặp gỡ bạn bè hoặc luyện tập thể thao. Món mì Quảng, gắn liền với ký ức tuổi thơ ở Đà Nẵng, vẫn là lựa chọn đầu tiên của chị mỗi khi muốn xả stress sau một ngày dài.
Bên cạnh công việc nghiên cứu, chị còn tích cực hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh, trong đó có cả sinh viên Việt Nam. Chị đặc biệt coi trọng việc hỗ trợ các bạn trẻ Việt, vì theo chị, tài năng không thiếu nhưng cơ hội định hướng ban đầu còn nhiều hạn chế. Với những nữ sinh muốn theo đuổi ngành an ninh mạng hay AI, chị thường chia sẻ rằng giới tính chỉ là yếu tố phụ, điều quan trọng hơn là sự kiên trì và khả năng duy trì đam mê trong một lĩnh vực không ngừng biến đổi.
Hành trình từ Đà Nẵng đến thành phố Albany là một chặng đường dài đầy ý nghĩa. Thông qua những bằng sáng chế đã được công nhận, các dự án đang được triển khai cùng doanh nghiệp lớn và những nghiên cứu sinh xuất sắc, có thể thấy Phó giáo sư Lại Thị Kim Phụng đang đi đúng hướng mà khoa học luôn cần: tạo ra tri thức mới đồng thời đảm bảo công nghệ phục vụ con người một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.
