Ám ảnh khoa học viễn tưởng của các ông trùm Thung lũng Silicon
Theo Slate, nhiều ông trùm công nghệ tại Thung lũng Silicon yêu thích khoa học viễn tưởng, nhưng họ thường không hiểu hoặc cố tình hiểu sai thông điệp mà các tác phẩm này muốn truyền tải. Điều này đã dẫn đến những ám ảnh và tầm nhìn kinh doanh có phần lệch lạc.
Những ví dụ điển hình về ám ảnh
Loạt tiểu thuyết Culture của cố nhà văn Iain Banks về một xã hội không tưởng do AI điều hành đã truyền cảm hứng cho Thung lũng Silicon, đặc biệt là Elon Musk, trong việc phát triển công nghệ cấy ghép não. Mark Zuckerberg thì ngưỡng mộ cuốn tiểu thuyết phản địa đàng cyberpunk Snow Crash năm 1992 của Neal Stephenson đến mức từng yêu cầu tất cả quản lý sản phẩm của Facebook phải đọc nó. Ông còn lấy tên thế giới trong truyện là Metaverse để đặt cho công ty của mình.
Khi ChatGPT-4o ra mắt, CEO của OpenAI, Sam Altman, đã đăng một từ duy nhất her lên X, ám chỉ bộ phim Her năm 2013 của Spike Jonze. Đây là bộ phim có kết thúc buồn về một người đàn ông yêu AI do Scarlett Johansson lồng tiếng.
Sai lầm trong cách hiểu
Tại sao những ông trùm Thung lũng Silicon, thường được ca ngợi là thiên tài, lại có những ám ảnh đến vậy? Nhiều ám ảnh trong số đó là sai lầm. Ví dụ, Elon Musk mô tả Cybertruck của Tesla là “chiếc xe mà Blade Runner sẽ lái”, trong khi Blade Runner không phải là một nhân vật cụ thể mà là tên gọi của lực lượng sát thủ tiêu diệt người nhân bản. Nhà phê bình Max Read từng chỉ trích: “Bạn không cần chiếc xe Blade Runner sẽ lái vì bạn không sống trong thế giới đó”.
Động cơ và tầm nhìn lệch lạc
Khoa học viễn tưởng đã có vai trò đáng kể trong việc dự đoán và truyền cảm hứng cho sự thay đổi công nghệ. Tuy nhiên, các ông trùm Thung lũng Silicon lại ôm ý tưởng hiện thực hóa những phát minh hư cấu chỉ vì chúng có vẻ “ngầu”. Nhà văn Michel Nieva trong cuốn sách Technology and Barbarism chia sẻ rằng tầm nhìn bi quan về Trái Đất đã được Thung lũng Silicon sử dụng để biện minh cho tham vọng xây dựng thuộc địa trên Hỏa tinh.
Với Musk, “phương thuốc vạn năng” không phải là giải quyết các vấn đề xã hội hay môi trường trên Trái Đất, mà là triển khai hệ thống hiện tại sang một hành tinh khác. Trong khi đó, Jeff Bezos hướng đến tạo ra các khu định cư tự cung tự cấp trong không gian, dựa trên ý tưởng của nhà vật lý Gerard O’Neill, nhưng ông tránh đề cập đến việc chỉ một số ít người đặc quyền mới có thể sống ở đó.
Chủ nghĩa vị lai phòng thủ và lợi nhuận
Nhà sử học Quinn Slobodian và nhà văn công nghệ Ben Tarnoff trong cuốn sách Muskism: A Guide for the Perplexed cho rằng Thung lũng Silicon kiếm tiền từ ảo tưởng tận thế. Họ gọi đây là “chủ nghĩa vị lai phòng thủ”, nơi con người tìm cách bảo vệ bản thân trong một không gian kín với nhu cầu sinh tồn cơ bản, thông qua công nghệ như thực tế ảo, AI, và xe Cybertruck.
Nieva lưu ý rằng Musk đã thuê nhà thiết kế trang phục cho phim siêu anh hùng để tạo trang bị cho phi hành gia SpaceX, tìm cách tạo thức ăn thay thế dạng lỏng, và loại bỏ các nhu cầu cá nhân xa xỉ. Giữa thế giới khoa học viễn tưởng phong phú, các ông trùm công nghệ chỉ chọn đọc những điều phù hợp với họ, bỏ qua các lời phản đối hay cảnh báo từ chính các tác giả.
Như vậy, ám ảnh khoa học viễn tưởng của Thung lũng Silicon không chỉ là nguồn cảm hứng, mà còn là động lực cho những tầm nhìn kinh doanh có thể gây nguy hiểm, khi họ bỏ qua bản chất phê phán xã hội của thể loại này.
