Cuốn sách 'Thông tin uy tín 24h ZNews.vn Xuất bản Lịch sử bí mật của vàng' không chỉ dành cho những người quan tâm tới kinh tế hay tài chính, mà còn dành cho bất kỳ ai muốn hiểu sâu hơn về lịch sử văn minh nhân loại, về bản chất của tiền tệ và những động lực âm thầm đang vận hành thế giới hiện đại. Tác giả Dominic Frisby đưa độc giả trở về thế kỷ 17, nơi nước Anh trải qua biến động tài chính lớn.
Cuộc Đại đình chỉ thanh toán năm 1672
Năm 1672, cuộc Đại đình chỉ thanh toán (Great Stop) đã đẩy nước Anh vào khủng hoảng tài chính. Phần lớn giới thợ kim hoàn ở London bị phá sản, khiến mười nghìn gia đình giàu có rơi vào cảnh 'khốn đốn về tài chính'. Đúng lúc Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ ba bắt đầu, các chủ ngân hàng xuất thân từ giới thợ kim hoàn ở London dừng mọi khoản tín dụng cho triều đình. Vua Charles II buộc phải triệu tập lại Nghị viện để khẩn khoản xin tiền tài trợ cho 82 chiến hạm nhằm tấn công quân Hà Lan. Tình hình rối ren như canh hẹ.
Biến chuyển chính trị và nhu cầu tài chính
Mọi chuyện còn rối hơn khi Charles II gả cháu gái Mary (con gái em trai James) cho vua Hà Lan theo đạo Tin Lành, William xứ Orange, vì lý do ngoại giao. Khi Charles qua đời năm 1685, James lên ngôi, nhưng bị chính Mary và William lật đổ trong cuộc Cách mạng Vinh quang năm 1688. Để lấy lòng họ, Nghị viện bãi bỏ thuế lò sưởi đáng ghét. Tuy nhiên, William và Mary lại gặp vấn đề thiếu tiền: nguồn thu lớn nhất không còn, trong khi triều đình phải theo đuổi nhiều cuộc chiến chống Pháp, ở Ireland và Scotland, cùng khoản chi phí 1,2 triệu bảng của Hoàng gia. William tìm đến các thợ kim hoàn ở London nhưng bị từ chối.
Kế hoạch của William Paterson
Năm 1691, thương nhân người Scotland William Paterson đề xuất một loại ngân hàng mới: công chúng cho triều đình vay 1,2 triệu bảng với lãi suất 8% (vượt trần pháp lý 6%, nhưng được xem là khoản vay nhà nước nên không vi phạm luật chống cho vay nặng lãi). Một hiến chương hoàng gia cho phép ngân hàng hoạt động như công ty cổ phần trách nhiệm hữu hạn, và những người tham gia trở thành cổ đông. Ngân hàng này có địa vị đặc biệt khi là ngân hàng cổ phần duy nhất được phép phát hành giấy bạc, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Thành lập Ngân hàng Trung ương Anh
Năm 1694, Bộ trưởng Tài chính Charles Montague thực thi kế hoạch của Paterson, thành lập pháp nhân 'The Governor and Company of the Bank of England' (Ngân hàng Anh). Khoản tiền 1,2 triệu bảng được huy động chỉ trong 11 ngày từ 1.268 người. Ngân hàng đặt trụ sở trong một ngôi đền La Mã cổ thờ thần Mithras – vị thần cai quản các khế ước. Ngân hàng có thể cho chính phủ vay toàn bộ số tiền ký gửi và phát hành giấy bạc dựa trên cùng số vốn đó. Giấc mơ tạo ra tiền từ hư vô của các nhà giả kim trở thành hiện thực, giữa thời nạn làm tiền giả hoành hành. Giá trị nội tại của tờ giấy gần như bằng không, nhưng giá trị quy ước lớn hơn nhiều. Đây được xem là sự khai sinh của cả chế độ dự trữ một phần lẫn ngân hàng trung ương.
