Giải Kovalevskaia 2025: Điểm mới và những đóng góp thiết thực
Theo Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương, Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 mang một điểm khác biệt đáng chú ý so với các mùa giải trước. Lần đầu tiên, giải tập thể được trao cho một nhóm các nhà khoa học nữ thuộc chung một cụm nghiên cứu, thay vì chỉ tập trung vào cá nhân xuất sắc. Cả tập thể và cá nhân được vinh danh năm nay đều là những gương mặt tiêu biểu, có nhiều thành tựu nổi bật trong hoạt động nghiên cứu khoa học và công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ.
Đặc biệt, các công trình của họ không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn sở hữu tính ứng dụng rất cao, mang lại giá trị thiết thực, trực tiếp cải thiện chất lượng cuộc sống hằng ngày. Điển hình là các dự án liên quan đến việc nâng cao giá trị nông sản Việt Nam và giải quyết bài toán xử lý nước thải một cách bền vững.
Nhóm nghiên cứu "ngành học của hạnh phúc" và cụm công trình nâng tầm nông sản
Vinh dự nhận Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 cho cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt”, nhóm các nhà khoa học nữ đến từ Khoa Kỹ thuật Thực phẩm, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội đã có những chia sẻ đầy cảm hứng. Họ xem mỗi thành quả nghiên cứu đạt được không chỉ là một cột mốc khoa học, mà còn là động lực mạnh mẽ để khai phóng tư duy sáng tạo. Điều này càng ý nghĩa hơn khi họ làm việc trong lĩnh vực mà chính nhóm tự hào gọi là “ngành học của hạnh phúc”.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thu Trang, một thành viên chủ chốt, nhấn mạnh: “Thật may mắn khi chúng tôi làm việc trong lĩnh vực thực phẩm, một lĩnh vực gần gũi và thiết yếu nhất của cuộc sống. Các nghiên cứu của chúng tôi đều xuất phát từ những nhu cầu cụ thể của địa phương, các bài toán thực tế từ doanh nghiệp sản xuất.”
Nhóm đã công bố hàng trăm công trình khoa học ở cả trong nước và quốc tế, trong đó hơn 70 công trình nằm trong cụm công trình được giải thưởng ghi nhận. Hiện tại, các dự án của nhóm đang tập trung vào hai hướng chính:
- Đổi mới sáng tạo trong cải tiến quy trình sản xuất và phát triển sản phẩm mới, phù hợp xu thế toàn cầu, từ nguồn nguyên liệu thuần Việt.
- Hướng tới sản xuất bền vững thông qua việc ứng dụng enzyme, vi sinh vật để tạo ra sản phẩm có lợi cho sức khỏe, đồng thời khai thác triệt để phụ phẩm ngành thực phẩm, hướng tới mô hình sản xuất không phế thải.
Tiến sĩ Đỗ Thị Yến cho biết thêm, nhóm không ngừng phát triển công nghệ cốt lõi, tìm kiếm các giải pháp nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào, chế biến các sản phẩm nông nghiệp chủ lực và chuyển giao công nghệ này vào các dây chuyền sản xuất hiện đại.
Cá nhân xuất sắc với sứ mệnh xử lý nước thải bền vững
Ở hạng mục giải cá nhân, Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 đã thuộc về Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, Giảng viên cao cấp Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Bà là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực kỹ thuật xử lý nước và nước thải tại Việt Nam.
Với định hướng nghiên cứu gắn chặt với các yêu cầu thực tiễn cấp thiết của Việt Nam về bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu, Giáo sư Nga đã khẳng định vị thế của một nhà khoa học tiêu biểu trong suốt hơn 25 năm công tác. Bà chia sẻ quan điểm: “Việc quản lý nước và nước thải hiện nay không còn giới hạn ở việc xử lý ô nhiễm để có nước sạch và bảo vệ môi trường. Chúng ta cần nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc duy trì sự cân bằng trong vòng tuần hoàn nước tự nhiên, từ đó mới có thể đảm bảo khai thác và sử dụng nguồn nước một cách bền vững.”
Trọng tâm nghiên cứu của bà là phát triển và cải tiến công nghệ xử lý nước, nước thải đạt hiệu suất cao, phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam, đồng thời hướng tới quản lý bền vững tài nguyên nước và chất thải. Một trong những đóng góp nổi bật là nghiên cứu phát triển và làm chủ công nghệ màng trong xử lý nước, đặc biệt là công nghệ màng kỵ khí anMBR.
Bà cũng tập trung cải tiến, tối ưu hóa quá trình kỵ khí để nâng cao hiệu quả phân hủy sinh học các chất hữu cơ, mở ra khả năng thu hồi tài nguyên và tái tạo các nguyên liệu có giá trị kinh tế từ chính dòng thải. Với sự nỗ lực không ngừng, Giáo sư Nga đã thực hiện 21 đề tài, nhiệm vụ khoa học-công nghệ các cấp, trong đó đảm nhận vai trò chủ nhiệm 14 đề tài.
Hiện tại, bà đang chủ trì một dự án quốc tế quan trọng giai đoạn 2023-2028, nhằm phát triển hệ thống cấp nước có khả năng thích ứng với nguồn nước ô nhiễm, phục vụ cho nhu cầu của Việt Nam. Chia sẻ về hành trình của mình, Giáo sư Trần Thị Việt Nga bày tỏ: “Bản thân tôi luôn nỗ lực để đạt được các mục tiêu nghiên cứu, tạo ra những ứng dụng thực tiễn mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Cho đến giờ, tôi luôn cảm thấy hạnh phúc và may mắn vì được theo đuổi công việc nghiên cứu khoa học mà mình đam mê.”
Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp khoa học xuất sắc, mà còn là minh chứng rõ nét cho sức sáng tạo, sự bền bỉ và tinh thần phụng sự cộng đồng của các nhà khoa học nữ Việt Nam.
