Nhân dịp Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5/2026) và Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026), Viện Thông tin Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã tổ chức trưng bày “Di sản tư liệu EFEO: Từ dấu ấn lịch sử đến giá trị đương đại”. Sự kiện nhằm tôn vinh và phát huy giá trị các di sản tư liệu quý của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) hiện lưu trữ tại Thư viện Khoa học xã hội.
Bộ sưu tập ảnh EFEO: Dấu ấn lịch sử sống động
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm, cho biết bộ tư liệu này đã được lưu giữ gần 100 năm, bao gồm sách cổ quý, tranh, ảnh và các sản phẩm nghiên cứu của nhiều thế hệ nhà khoa học. Đây là một trong những bộ tư liệu lớn nhất không chỉ ở Việt Nam mà còn ở Đông Dương.
Điểm nhấn nổi bật là Bộ sưu tập ảnh EFEO với nhiều tư liệu quý hiếm, ghi lại sinh động không gian văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc và đời sống Việt Nam cùng khu vực Đông Dương từ cuối thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX. Người xem có cơ hội chiêm ngưỡng cuốn Atlas ghi chép hành trình của tàu Pérouse đến châu Á (1785-1788), bộ sắc phong cho Tài chính tòa nhị hạng Tham tá biên tu Lê Trọng Hiền, cùng những hình ảnh về Hồ Gươm, Nhà hát Lớn, bến thuyền sông Hồng, cầu Long Biên, Kinh thành Huế, cầu Trường Tiền, chợ Bến Thành đầu thế kỷ 20.
Kết nối di sản với đời sống đương đại
Không chỉ dừng lại ở tư liệu, trưng bày còn tái hiện chặng đường phát triển của một số nghề thủ công truyền thống. Các sản phẩm thêu ren của người khuyết tật, chạm bạc, gốm sứ… được trưng bày trực tiếp, cho phép người xem tận mắt ngắm nhìn và chạm tay vào những sản phẩm có tuổi đời hàng trăm năm, vẫn được làng nghề, phố nghề gìn giữ.
Bên cạnh đó, công nghệ số được ứng dụng mạnh mẽ trong lưu trữ và khai thác tư liệu. Hệ thống lưu trữ bằng công nghệ giúp người xem tìm hiểu di sản qua các dữ liệu số hóa, tư liệu đa phương tiện, nâng cao trải nghiệm và khả năng tiếp cận, đặc biệt với những tài liệu có giá trị cao, khó tiếp xúc trực tiếp.
Hướng tới UNESCO và lan tỏa tri thức
Trưng bày góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bộ sưu tập ảnh EFEO là Di sản tư liệu thế giới. Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi khẳng định, Viện Hàn lâm mong muốn lan tỏa giá trị di sản đến công chúng yêu khoa học, đồng thời quảng bá kết quả nghiên cứu khoa học Việt Nam ra thế giới.
Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, nhận định đây là nguồn tư liệu “có một không hai” về khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam, kết hợp phương pháp nghiên cứu hiện đại châu Âu với trí tuệ học giả Việt. Tuy nhiên, ông cho rằng việc khai thác chưa tương xứng với giá trị, đòi hỏi cách tiếp cận mới mạnh dạn và hiện đại hơn.
Trưng bày không chỉ là dịp nhìn lại quá khứ mà còn mở ra hướng đi mới cho bảo tồn và phát huy di sản tư liệu trong kỷ nguyên số.
