Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành quyết định về danh mục 10 công nghệ chiến lược và hai nhóm với 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng nền tảng công nghệ quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh trên trường quốc tế.
Định hướng phát triển khoa học công nghệ dài hạn
Việc công bố danh mục này được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm định hướng phát triển khoa học và công nghệ quốc gia trong dài hạn. Đây không chỉ là cơ sở để tập trung nguồn lực đầu tư một cách hiệu quả, mà còn giúp xác định những lĩnh vực ưu tiên cần thúc đẩy để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.
Việc nghiên cứu, phát triển và làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược cùng các sản phẩm công nghệ chiến lược với tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng cao sẽ giúp Việt Nam có khả năng thay thế nhập khẩu và đẩy mạnh xuất khẩu. Điều này hỗ trợ hình thành một số ngành công nghiệp chiến lược có năng lực cạnh tranh quốc tế, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và tự chủ công nghệ quốc gia.
Các lĩnh vực công nghệ chiến lược được ưu tiên
Thực tiễn cho thấy, nhiều đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp đã tập trung vào các hướng phát triển công nghệ chiến lược như: công nghệ số, robot và tự động hóa, sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, chíp bán dẫn, cũng như các lĩnh vực liên quan đến biển, đại dương và lòng đất. Các giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng đang được triển khai nhằm hướng tới mục tiêu phát triển thành trung tâm nghiên cứu đẳng cấp thế giới, đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đóng góp thiết thực cho mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức.
Thách thức trong hành trình làm chủ công nghệ chiến lược
Tuy nhiên, để phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược tại Việt Nam vẫn còn là một hành trình dài, từ nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng cho đến đáp ứng yêu cầu thị trường. Thực tế cho thấy, việc tổ chức thực hiện phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược vẫn còn lúng túng, chưa tạo được chuyển biến thực chất. Chưa có sản phẩm công nghệ chiến lược nào được triển khai một cách bài bản, gắn chặt với yêu cầu của từng ngành, lĩnh vực, địa phương và doanh nghiệp, tạo ra giá trị hiện hữu và đóng góp rõ nét vào phát triển kinh tế.
Vai trò của doanh nghiệp và thị trường trong phát triển công nghệ chiến lược chưa được phát huy đầy đủ. Đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn phân tán; liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Phần lớn các trường đại học, viện nghiên cứu và nhà khoa học vẫn đưa ra sản phẩm nghiên cứu trước mà thiếu những bài toán lớn từ phía doanh nghiệp đặt hàng theo hình thức “cầu đi trước cung”.
Giải pháp từ phía quản lý nhà nước
Để mục tiêu làm chủ công nghệ chiến lược trở thành hiện thực, công tác quản lý nhà nước cần có các cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp cần thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt, xây dựng cơ chế triển khai cụ thể, lựa chọn đúng các dự án trọng điểm và tập trung nguồn lực đủ mạnh cho từng lĩnh vực ưu tiên.
Các bộ quản lý ngành cần phối hợp chặt chẽ với các tập đoàn, doanh nghiệp hàng đầu, viện nghiên cứu và trường đại học để hình thành chuỗi giá trị công nghệ chiến lược, từ nghiên cứu-phát triển, thử nghiệm-ứng dụng, đến sản xuất-thương mại hóa. Bên cạnh đó, cần sớm hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đủ mạnh, đủ mở và linh hoạt để kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu với thị trường.
Đào tạo nhân lực và đổi mới trong nghiên cứu
Công tác đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân lực cần đi trước một bước để sớm hình thành đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đầu ngành, có khả năng dẫn dắt nghiên cứu, tiến tới làm chủ các công nghệ chiến lược. Các cơ sở nghiên cứu cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm; các đề tài nghiên cứu cần hướng đến khả năng ứng dụng và thương mại hóa thay vì chỉ phục vụ mục tiêu công bố khoa học.
Vai trò của doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp, cần xác định mình là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không chỉ là nơi ứng dụng công nghệ mà còn trở thành trung tâm của quá trình nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Cần đổi mới tư duy, đặt ra những bài toán lớn để đặt hàng nghiên cứu; tham gia vào quá trình xây dựng hạ tầng nghiên cứu, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược mà Chính phủ đã xác định. Qua đó, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiến tới làm chủ công nghệ chiến lược.
GIANG SƠN
