Bí ẩn 50 năm: Dữ liệu Viking và cuộc tranh cãi về sự sống trên sao Hỏa
Năm 1976, hai sứ mệnh Viking 1 và Viking 2 của NASA lần lượt đáp xuống bề mặt sao Hỏa, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử khám phá vũ trụ. Mỗi tàu đổ bộ đều mang theo ba thí nghiệm chuyên biệt nhằm tìm kiếm dấu hiệu của sự sống trên hành tinh đỏ, và kết quả ban đầu thu được đã khiến giới khoa học vô cùng phấn khích.
Thiết bị GC-MS và kết luận gây tranh cãi
Tuy nhiên, một thiết bị then chốt là GC-MS (sắc ký khí - khối phổ) lại không phát hiện được các phân tử hữu cơ cần thiết để khẳng định sự tồn tại của sự sống. Thiết bị này hoạt động bằng cách nung nóng mẫu đất sao Hỏa, đầu tiên lên đến 120 độ C để loại bỏ khí CO2 dư thừa từ khí quyển, sau đó tăng lên 630 độ C nhằm làm bay hơi các hợp chất hữu cơ (nếu có) để phân tích sâu hơn.
Thay vì tìm thấy phân tử hữu cơ, GC-MS chỉ ghi nhận một đợt phát thải CO2 thứ hai bất thường cùng một lượng nhỏ hai loại khí khác. Dựa trên dữ liệu này, nhà khoa học trưởng Gerald Soffen, người phụ trách dự án khi ấy, đã đưa ra kết luận chính thức: “không có sự sống” trên sao Hỏa.
Phát hiện mới: Dữ liệu Viking có thể đã bị hiểu sai
Thế nhưng, sau gần 50 năm, một nhóm nghiên cứu do giáo sư Steve Benner của Quỹ Tiến hóa Phân tử Ứng dụng (bang Florida, Mỹ) dẫn đầu đã đưa ra tranh luận gây chấn động. Họ cho rằng dữ liệu từ sứ mệnh Viking thực chất đã cho thấy một thứ gì đó hoàn toàn khác với kết luận vốn được phản ánh rộng rãi trong sách giáo khoa và tài liệu khoa học.
Trang Space.com vào ngày 11.2 dẫn lời giáo sư Benner: “GC-MS cho thấy sự vắng bóng của phân tử hữu cơ, hoặc ít nhất đó là cách đội ngũ sứ mệnh Viking diễn giải. Trong khi đó, vấn đề là hiện chúng ta biết rằng Viking đã tìm được các phân tử hữu cơ, bằng chứng cho sự sống trên sao Hỏa.” Ông trình bày quan điểm này trong một báo cáo đăng trên chuyên san Astrobiology.
Hậu quả của việc diễn giải sai và lời kêu gọi mở lại tranh luận
Giáo sư Benner lập luận rằng việc diễn giải sai kết quả từ GC-MS ban đầu đã khiến ngành sinh học vũ trụ trên sao Hỏa bị trì hoãn đến 50 năm. Thay vì tổ chức một cuộc tranh luận khoa học mở về bằng chứng từ sứ mệnh Viking, NASA lại đưa ra quan điểm chính thức rằng các sứ mệnh này không tìm thấy bằng chứng sự sống, và nội dung này nhanh chóng được đưa vào sách giáo khoa.
Để bù đắp cho thời gian đã mất, giáo sư Benner hiện đang kêu gọi mở lại một cuộc tranh luận khoa học đúng nghĩa về bằng chứng sự sống trên sao Hỏa. Ông đề xuất thực hiện điều này nhân dịp kỷ niệm tàu Viking 1 và 2 đổ bộ lên hành tinh đỏ, với hy vọng làm sáng tỏ những bí ẩn còn tồn đọng sau nửa thế kỷ.
Cuộc tranh cãi này không chỉ làm nổi bật sự phức tạp trong việc phân tích dữ liệu vũ trụ, mà còn đặt ra câu hỏi về cách thức khoa học đối mặt với những phát hiện bất ngờ. Liệu chúng ta có thực sự đã bỏ lỡ cơ hội khám phá sự sống ngoài hành tinh từ hàng chục năm trước? Chỉ có thời gian và những nghiên cứu tiếp theo mới có thể trả lời.
