Hydro xanh (green hydrogen) được sản xuất bằng phương pháp điện phân nước từ nguồn điện tái tạo như mặt trời, gió hoặc thủy điện, không phát thải CO2, được coi là “chìa khóa vàng” để khử carbon trong các ngành công nghiệp nặng. Thế giới cần hydro xanh vì điện mặt trời và điện gió không thể thay thế năng lượng hóa thạch trong một số lĩnh vực đặc thù như sản xuất thép, xi-măng, hóa chất, phân bón; giao thông vận tải hạng nặng (tàu biển, máy bay, xe tải đường dài); và lưu trữ năng lượng dài hạn.
Ba khối chiến lược trong cuộc đua hydro xanh
Cuộc đua sản xuất hydro xanh đang được định hình bởi ba khối chính với ba chiến lược hoàn toàn khác nhau. Trung Quốc đang chiếm ưu thế về chuỗi cung ứng thiết bị, áp dụng chiến lược sản xuất quy mô lớn để giảm giá thành. Quốc gia này dẫn đầu về năng lực sản xuất, chiếm hơn 50% số lượng máy điện phân (electrolyzer) toàn cầu, chi phí sản xuất máy điện phân rẻ hơn từ 3-4 lần so với Mỹ hoặc châu Âu. Trung Quốc liên tục khánh thành các tổ hợp hydro xanh lớn nhất thế giới, như dự án Kuqa của Sinopec tại Tân Cương, trực tiếp dùng điện mặt trời khổng lồ để sản xuất hydro phục vụ các nhà máy lọc dầu nội địa.
Mỹ sử dụng đòn bẩy tài chính từ Đạo luật Giảm lạm phát, với tín dụng thuế lên tới 3 USD/kg hydro xanh, biến Mỹ thành nơi có chi phí sản xuất hydro xanh rẻ nhất thế giới. Chính phủ Mỹ đã chi hàng tỷ USD để thiết lập các trung tâm sản xuất và tiêu thụ hydro xanh liên bang, đồng bộ hóa hạ tầng.
EU đóng vai trò thị trường tiêu thụ
Liên minh châu Âu (EU) là khu vực thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ nhất nhưng gặp khó khăn về nguồn cung nội địa do giá điện cao. EU áp đặt hạn ngạch bắt buộc cho các ngành công nghiệp nặng phải chuyển sang dùng một tỷ lệ hydro xanh nhất định đến năm 2030. Đồng thời, EU đang xây dựng các “hành lang hydro” để nhập khẩu từ Bắc Phi, Trung Đông và Nam Mỹ thông qua các tuyến đường ống ngầm dưới biển.
Bản đồ năng lượng mới: Các quốc gia nổi lên thành trung tâm xuất khẩu
Hydro xanh phụ thuộc hoàn toàn vào giá điện tái tạo. Các quốc gia có diện tích rộng lớn, nắng gió dồi dào đang nổi lên thành trung tâm xuất khẩu tương lai. Trung Đông (Saudi Arabia, UAE, Oman) tận dụng sa mạc và giá điện mặt trời rẻ nhất thế giới để xây dựng siêu nhà máy như dự án NEOM, đặt mục tiêu chuyển từ xuất khẩu dầu mỏ sang xuất khẩu hydro/ammonia xanh. Australia hướng tới trở thành nhà cung ứng hydro xanh lớn nhất cho Nhật Bản và Hàn Quốc. Nam Mỹ (Chile, Brazil) và châu Phi (Namibia, Ai Cập) thu hút hàng chục tỷ USD FDI từ châu Âu để xây dựng cảng biển xuất khẩu hydro dạng lỏng hoặc ammonia. Ấn Độ triển khai chiến lược quy mô lớn với gói hỗ trợ khoảng 2,1 tỷ USD, đặt mục tiêu sản xuất 5 triệu tấn hydro xanh mỗi năm vào năm 2030, tăng gấp 5 lần quy mô thị trường toàn cầu hiện tại.
Dù xuất phát từ những mục tiêu khác nhau, Trung Quốc và Ấn Độ đều đặt cược lớn vào hydro xanh như một trụ cột của an ninh năng lượng và tăng trưởng dài hạn, từng bước tái định hình cục diện thị trường năng lượng sạch toàn cầu. Điểm chung của hai nền kinh tế đông dân nhất thế giới là vai trò mạnh mẽ của nhà nước trong việc định hướng thị trường, bảo lãnh đầu tư và thúc đẩy nhu cầu.
