Hành trình từ cậu bé làng núi đến tiến sĩ Harvard và CEO công nghệ sinh học
Sinh năm 1988 tại một ngôi làng nhỏ ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc, Hà Giang (He Jiang) lớn lên trong một gia đình thuần nông với điều kiện sống khó khăn. Tuổi thơ của anh gắn liền với ruộng đồng, những ngày theo cha mẹ cấy lúa, làm cỏ và gặt hái, giống như bao đứa trẻ miền quê khác. Ngôi trường làng nơi anh học tiểu học và trung học cơ sở thiếu thốn cơ sở vật chất, nhiều khi phải dùng lại vở cũ bằng cách tẩy đi để viết lại. Khái niệm về lớp học thêm hay hoạt động ngoại khóa gần như xa lạ với cậu bé vùng núi này.
Môi trường gia đình đặc biệt và bước ngoặt giáo dục
Dù làm nông vất vả, cha mẹ Hà Giang đã tạo ra một môi trường học tập đặc biệt. Cha anh thường kể chuyện cho hai con trai nghe trước khi đi ngủ, còn mẹ, dù không học cao, vẫn ngồi cạnh con khi chúng học bài, lắng nghe và trao đổi về những điều chưa hiểu. Những thói quen giản dị này đã nuôi dưỡng niềm tò mò và khả năng tự học của cậu bé nông thôn.
Năm 2005, Hà Giang trở thành người đầu tiên trong gia đình đỗ vào Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, một trong những trường đại học khoa học danh giá nhất Trung Quốc. Tại đây, anh nhanh chóng nổi bật với thành tích học tập xuất sắc, liên tục đứng đầu khoa và nhận học bổng trong suốt bốn năm đại học. Thành tích này không chỉ khẳng định năng lực học thuật mà còn mở ra cánh cửa bước ra thế giới.
Tấm vé Harvard và bài phát biểu lịch sử
Năm 2009, sau khi tốt nghiệp đại học với kết quả xuất sắc, Hà Giang được nhận vào chương trình đào tạo liên thông thạc sĩ - tiến sĩ ngành sinh học tại Đại học Harvard, một trong những trường đại học hàng đầu thế giới. Đối với chàng trai đến từ ngôi làng nghèo ở Hồ Nam, việc bước chân vào Harvard là một bước ngoặt lớn. Tại đây, anh theo học dưới sự hướng dẫn của nhà khoa học nổi tiếng Xiaowei Zhuang, tập trung nghiên cứu sinh học phân tử và công nghệ hình ảnh gene tiên tiến.
Năm 2015, Hà Giang hoàn thành chương trình tiến sĩ sinh học. Đến tháng 5/2016, tại lễ tốt nghiệp của Đại học Harvard, anh được chọn làm sinh viên đại diện phát biểu trước hàng chục nghìn người tham dự, trở thành sinh viên đầu tiên từ Trung Quốc đại lục đứng trên sân khấu danh giá này.
Hành trình nghiên cứu và khởi nghiệp công nghệ sinh học
Sau khi nhận bằng tiến sĩ, Hà Giang tiếp tục nghiên cứu tại Viện Công nghệ Massachusetts, tham gia các dự án liên quan đến công nghệ sinh học như nuôi cấy gan nhân tạo, kỹ thuật mô và phát hiện sớm ung thư. Những đóng góp trong lĩnh vực y sinh học giúp anh được vinh danh trong danh sách Forbes 30 Under 30 năm 2018 và nhận Giải thưởng Ngôi sao Công nghệ sinh học mới nổi ở Mỹ.
Năm 2019, anh cùng các cộng sự thành lập công ty công nghệ sinh học Vizgen tại Cambridge, khu vực trung tâm công nghệ sinh học lớn của thế giới. Vizgen tập trung phát triển công nghệ spatial genomics, cho phép quan sát hoạt động của gene trong từng tế bào của mô sinh học, hữu ích trong nghiên cứu ung thư, thần kinh học và phát triển thuốc. Nền tảng công nghệ cốt lõi dựa trên phương pháp MERFISH, một kỹ thuật hình ảnh gene tiên tiến từ phòng thí nghiệm của giáo sư Xiaowei Zhuang.
Chỉ sau vài năm thành lập, Vizgen đã thu hút hàng trăm triệu USD vốn từ các quỹ lớn như ARCH Venture Partners và Northpond Ventures. Sản phẩm của công ty được bán tại hơn 20 quốc gia và được nhiều tập đoàn dược lớn như Pfizer và Novartis sử dụng. Đến năm 2023, doanh thu đạt khoảng 250 triệu nhân dân tệ (tương đương hơn 860 tỷ đồng), đưa Vizgen trở thành một doanh nghiệp đáng chú ý trong lĩnh vực công nghệ sinh học toàn cầu.
Cuộc sống cá nhân và triết lý thành công
Tính đến năm 2026, Hà Giang vẫn giữ vai trò đồng sáng lập và lãnh đạo bộ phận nghiên cứu, phát triển của Vizgen, tiếp tục dẫn dắt quá trình chuyển giao công nghệ từ nghiên cứu sang ứng dụng thương mại. Dù thành công trong kinh doanh, anh sống khá kín tiếng, hiếm khi xuất hiện trên mạng xã hội, dành phần lớn thời gian cho công việc nghiên cứu và gia đình tại khu vực Boston - Cambridge. Anh đã lập gia đình và có con, nhưng ít chia sẻ về đời sống cá nhân.
Ngoài công việc, Hà Giang còn viết sách về giáo dục và hành trình trưởng thành của mình. Trong các tác phẩm, anh chia sẻ quan điểm rằng thành công không nhất thiết phụ thuộc vào điều kiện xuất phát, mà quan trọng là khả năng tự học, thói quen tư duy và môi trường gia đình tích cực. Nguồn: Sohu, Sina.
