Chile hủy dự án hydro xanh 10 tỷ USD để bảo vệ thiên văn học tại sa mạc Atacama
Cộng đồng khoa học quốc tế đã bày tỏ sự hoan nghênh mạnh mẽ trước quyết định hủy bỏ dự án INNA, một tổ hợp sản xuất hydro xanh và amoniac trị giá 10 tỷ USD tại sa mạc Atacama của Chile. Quyết định này được đưa ra sau gần một năm thẩm định bởi cơ quan môi trường Chile, xuất phát từ lo ngại sâu sắc rằng dự án sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến hoạt động quan sát thiên văn tại khu vực này.
Dự án INNA và những mối đe dọa tiềm ẩn
Dự án INNA, với diện tích khoảng 3.000 ha, bao gồm cảng biển, hệ thống vận chuyển ra bờ biển và ba nhà máy điện mặt trời, đã được đề xuất bởi AES Andes, một công ty con của Tập đoàn AES của Mỹ hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tại Chile, Colombia và Argentina. Tuy nhiên, các nhà thiên văn học đã lên tiếng cảnh báo rằng vị trí của dự án quá gần các kính thiên văn hàng đầu thế giới, có nguy cơ gây ra những tác động không thể khắc phục đối với nghiên cứu khoa học.
Theo các chuyên gia, dự án INNA có thể dẫn đến gia tăng ô nhiễm ánh sáng, tạo ra rung chấn nhỏ ảnh hưởng đến thiết bị đo đạc, phát tán bụi có thể bám lên gương kính thiên văn, đồng thời làm tăng nhiễu động khí quyển. Họ nhấn mạnh rằng không có lý do kỹ thuật nào buộc dự án phải đặt gần các đài quan sát quan trọng, trong khi rủi ro đối với khoa học là rất lớn.
Phản ứng từ cộng đồng khoa học
Bà Itziar de Gregorio, đại diện của Đài thiên văn Nam Âu (ESO) tại Chile, cho biết việc hủy dự án đồng nghĩa với việc INNA sẽ không còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến Đài thiên văn Paranal, nơi đặt một trong những hệ thống kính thiên văn quan trọng nhất hiện nay. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng sự việc này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng các cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt hơn đối với các khu vực nghiên cứu thiên văn tại Chile.
Tháng 12 năm 2025, một thư ngỏ do nhà vật lý thiên văn Reinhard Genzel, chủ nhân Giải Nobel Vật lý năm 2020, khởi xướng đã kêu gọi chính phủ Chile hủy bỏ dự án. Thư này chỉ ra rằng cơ sở INNA dự kiến chỉ cách Đài thiên văn Paranal khoảng 11,6 km, một khoảng cách quá gần để đảm bảo an toàn cho hoạt động nghiên cứu.
Tầm quan trọng của bầu trời Atacama
Paranal là nơi đặt Kính thiên văn Rất Lớn (VLT), công trình nằm ở độ cao khoảng 2.600 mét so với mực nước biển, từng góp phần tạo ra dữ liệu cho ba giải Nobel. Gần đó, tại Cerro Armazones, Kính thiên văn Cực Lớn (ELT), dự kiến trở thành kính thiên văn mặt đất lớn và mạnh nhất từng được xây dựng, hiện đang trong quá trình thi công.
Giới khoa học nhận định quyết định hủy dự án INNA là một bước đi cần thiết để bảo vệ bầu trời Atacama, khu vực được xem là địa điểm lý tưởng nhất thế giới cho quan sát thiên văn từ mặt đất. Cơ quan Đánh giá Môi trường Chile đã xác nhận dự án đã chính thức được rút lại sau các cuộc làm việc với AES Andes, thể hiện sự ưu tiên cho bảo tồn khoa học trước các lợi ích kinh tế ngắn hạn.
Quyết định này không chỉ bảo vệ các công trình nghiên cứu hiện tại mà còn mở đường cho tương lai của ngành thiên văn học toàn cầu, khẳng định cam kết của Chile trong việc duy trì vị thế là trung tâm quan sát vũ trụ hàng đầu thế giới.
