Tháng 7 năm 2024, nhà khoa học Katherine Ayers thuộc tổ chức bảo tồn đại dương Beneath the Waves đã ghi lại bằng máy quay GoPro khoảnh khắc hiếm gặp: một đàn cá voi sát thủ phối hợp tấn công và đập vỡ hoàn toàn một con cá mặt trăng khổng lồ nặng 2 tấn tại vịnh California, bán đảo Baja California, Mexico. Sự kiện này lặp lại vào tháng 9 năm 2025 tại cùng khu vực, khẳng định đây là chiến thuật săn mồi có chủ đích, không phải hành vi ngẫu nhiên.
Chiến thuật săn mồi phối hợp tinh vi
Theo mô tả của nhà khoa học, quá trình tấn công diễn ra rất bài bản. Đầu tiên, một con cá voi sát thủ cái trưởng thành cắn chặt vào vây đuôi của cá mặt trăng, giữ cố định con mồi. Ngay sau đó, một con đực trưởng thành từ xa tăng tốc lao tới, lộn ngược thân mình và dùng phần đầu đập mạnh vào thân cá mặt trăng. Đúng lúc va chạm, con cái buông miệng. Một tiếng động trầm đục vang lên, và toàn bộ thân hình đồ sộ của cá mặt trăng vỡ vụn thành hàng ngàn mảnh nhỏ phát tán trong nước.
Lực va chạm tức thời ước tính đạt 370.000 Newton, tương đương 37 tấn, tập trung tại một điểm tiếp xúc nhỏ. Cá voi sát thủ con sau đó tiến đến ăn các mảnh thịt nhỏ, trong khi cá voi trưởng thành chỉ đứng nhìn vì đã ăn nội tạng từ trước.
Cấu trúc sinh học khiến cá mặt trăng dễ vỡ
Nhiều người thắc mắc vì sao một loài cá xương lớn như cá mặt trăng (Masturus lanceolatus) dài 3,3 mét, nặng 2 tấn lại có thể vỡ vụn chỉ sau một cú húc. Câu trả lời nằm ở cấu trúc sinh học đặc biệt: mặc dù thuộc nhóm cá xương, nhưng mức độ canxi hóa trong xương của cá mặt trăng rất thấp. Bộ xương của chúng chủ yếu là sụn, xương sườn tiêu giảm hoàn toàn, cột sống ngắn. Để chống đỡ cơ thể, chúng dựa vào các mô liên kết và lớp gel dày chiếm hơn 40% trọng lượng cơ thể. Lớp gel này có hàm lượng nước cao, khối lượng riêng tương đương nước biển.
Về mặt vật lý, mô gel của cá mặt trăng có tính nhạy cảm với tốc độ biến dạng. Khi chịu lực chậm, mô mềm dẻo và biến dạng cao. Nhưng khi đối mặt với lực va chạm đột ngột và cực mạnh, mô gel không kịp biến dạng để triệt tiêu lực, trở nên giòn và vỡ tan tức thì. Đây chính là nguyên nhân khiến cú húc 37 tấn của cá voi sát thủ có thể phá hủy hoàn toàn con mồi.
Mục đích của hành vi: Dạy con và giải trí
Theo các nhà nghiên cứu, hành vi đập vỡ con mồi không chỉ đơn thuần là kiếm ăn. Nó còn giúp cá voi con dễ dàng tiếp cận thịt bên trong lớp da dày của cá mặt trăng, đồng thời là bài học truyền dạy kỹ năng săn mồi mang tính xã hội cao. Bên cạnh đó, với tư cách là loài thông minh và có nhu cầu giải trí, việc đập vỡ một vật thể khổng lồ cũng có thể là hình thức giải tỏa năng lượng của cá voi sát thủ.
Chiến thuật này được cho là có tính truyền thừa qua nhiều thế hệ trong quần thể cá voi sát thủ địa phương. Đây là lần đầu tiên con người ghi nhận và ghi chép một cách hệ thống hành vi phối hợp đập nát con mồi của loài này.
Cá voi sát thủ không tấn công con người
Dù sở hữu lực húc có thể nghiền nát sinh vật nặng 2 tấn, cá voi sát thủ trong tự nhiên hầu như không chủ động tấn công con người. Các sự kiện va chạm với tàu thuyền ở Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha gần đây chủ yếu là hành vi tương tác hoặc vui chơi của cá voi trẻ, chưa từng ghi nhận trường hợp nào làm đập nát hay chìm tàu. Sự việc này một lần nữa mở ra cái nhìn mới về trí tuệ loài vật và những bí ẩn còn ẩn chứa dưới lòng đại dương.
