Một nhóm các nhà khoa học quốc tế vừa công bố thành công trong việc xây dựng bản đồ từ trường vũ trụ có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Bản đồ mới, mang tên SPICE-RACS, hoạt động dựa trên nguyên lý ánh sáng bị bẻ cong khi truyền qua các từ trường trong không gian. Kích thước của bản đồ này lớn gấp 5 lần tổng quy mô của tất cả các công trình nghiên cứu cùng loại trước đây gộp lại, mở ra triển vọng giải mã những bí ẩn về vật chất giữa các vì sao, các thiên hà xa xôi và quá trình tiến hóa hàng tỷ năm của vũ trụ.
Phương pháp xây dựng bản đồ
Dự án nghiên cứu quy mô lớn này được thực hiện thông qua hệ thống kính thiên văn vô tuyến Square Kilometre Array Pathfinder của Australia (ASKAP), đặt tại vùng Midwest xa xôi thuộc bang Tây Australia. Ông Alec Thomson, nhà nghiên cứu dẫn đầu tại Đài quan sát Square Kilometre Array (SKAO), cho biết nhóm của ông đã xác định vị trí và cường độ của các từ trường bằng cách đo độ phân cực (độ xoắn) của ánh sáng do hệ thống kính thiên văn ASKAP thu nhận. Dữ liệu này được tổng hợp từ gần 4 triệu thiên hà, sau đó được xử lý đồng bộ với các dữ liệu gốc để tạo nên một bức tranh toàn cảnh về vũ trụ.
Đánh giá của giới khoa học
Giáo sư Naomi McClure-Griffiths, Nhà khoa học trưởng của SKAO, khẳng định SPICE-RACS là một bước tiến vượt bậc, giúp giới nghiên cứu tìm ra lời giải cho những câu hỏi tưởng chừng như bất khả thi trước đây. Bà cho rằng suốt hai thập kỷ qua, giới khoa học chủ yếu phải phụ thuộc vào một tập dữ liệu cũ và thiếu khuyết phần bầu trời phương Nam. Do đó, thành tựu mới này mở ra cơ hội lớn để nhân loại tìm lời giải cho câu hỏi về thời điểm từ trường đầu tiên xuất hiện trong vũ trụ.
Công bố và ứng dụng
Hiện tại, bản đồ này đã được công bố rộng rãi cho giới khoa học toàn cầu thông qua cổng truy cập dữ liệu của Cơ quan Khoa học Quốc gia Australia (CSIRO). Nhà thiên văn học Tim Galvin thuộc CSIRO cho biết nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới đã bắt đầu khai thác tài nguyên miễn phí này để phục vụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vũ trụ. Theo CSIRO, việc xây dựng bản đồ từ trường với quy mô chưa từng có là nhờ năng lực vượt trội của kính thiên văn ASKAP trong việc quan sát các vùng bầu trời diện rộng một cách nhanh chóng và có chiều sâu hơn nhiều hệ thống kính thiên văn khác.
Tương lai của nghiên cứu vũ trụ
Tổ chức SKAO đang tiếp tục xây dựng kính thiên văn SKA-Low tại chính địa điểm đặt ASKAP, song song với một hệ thống kính thiên văn SKA khác tại Nam Phi. Dự tính, hai hệ thống kính thiên văn mới này sẽ đi vào hoạt động thử nghiệm vào cuối thập kỷ này, cho phép các nhà thiên văn học lập bản đồ chi tiết hơn nữa về mạng lưới vũ trụ và giải thích nguồn gốc của các từ trường trong không gian.
