Cuộc đua xây dựng hành lang dữ liệu trên bộ: Giải pháp thoát khỏi eo biển Hormuz
Trong bối cảnh hạ tầng Internet của các quốc gia vùng Vịnh đang phụ thuộc chủ yếu vào cáp ngầm biển, Saudi Arabia, UAE và Qatar đang gấp rút triển khai các dự án xây dựng hành lang dữ liệu trên bộ xuyên qua Iraq và Syria. Mục tiêu chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz, một điểm nghẽn tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh và địa chính trị.
Bối cảnh thúc đẩy cuộc đua khẩn cấp
Trong nhiều thập kỷ, Saudi Arabia và UAE đã xây dựng các đường ống dẫn dầu quy mô lớn trên bộ để đưa dầu mỏ ra thị trường thế giới mà không cần đi qua eo biển Hormuz. Giờ đây, nhóm quốc gia này đang áp dụng công thức tương tự cho hạ tầng Internet. Cuộc đua tăng tốc sau các cuộc tấn công mạng, như vụ Iran nhắm vào trung tâm dữ liệu Amazon ở vùng Vịnh, làm dấy lên lo ngại về tính dễ tổn thương của cáp ngầm dưới biển. Khi chiến tranh nổ ra, việc sửa chữa cáp dưới đáy biển gần như không thể thực hiện được, khiến việc xây dựng các đường dây trên đất liền trở thành nhiệm vụ khẩn cấp.
Các dự án hành lang dữ liệu nổi bật
Hiện có ít nhất 6 dự án lớn đang cạnh tranh để kết nối Internet vùng Vịnh với châu Âu qua đường bộ. Dự án tiến triển nhanh nhất là SilkLink do tập đoàn STC của Saudi Arabia dẫn dắt, với tuyến cáp dài 4.500 km đi qua Jordan và Syria để đến bến cập cáp tại Địa Trung Hải. Giai đoạn đầu dự kiến vận hành trong 18-24 tháng tới.
Qatar cũng không đứng ngoài cuộc đua với dự án Fibre in Gulf (FiG) của tập đoàn Ooredoo, cam kết chi 500 triệu USD để phát triển tuyến từ Iraq qua Thổ Nhĩ Kỳ. Iraq được đánh giá là trạm trung chuyển quan trọng cho lưu lượng dữ liệu Á - Âu.
Ngoài ra, một liên minh tư nhân khác đang triển khai dự án WorldLink trị giá 700 triệu USD, chạy từ UAE đến bán đảo Al-Faw của Iraq và đi qua vùng Kurdistan, nhắm đến khách hàng lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Rào cản địa chính trị và thách thức phía trước
Mặc dù mang ý nghĩa chiến lược, các tuyến cáp trên bộ phải đối mặt với nhiều rủi ro. Những đường dây dự kiến đều đi qua khu vực có tình hình chính trị không ổn định như Syria, Iraq, Sudan và Ethiopia, nơi xung đột có thể làm đứt gãy hạ tầng. Trong quá khứ, nỗ lực tương tự như hệ thống JADI đã thất bại do nội chiến Syria.
Cáp quang biển vẫn có lợi thế chi phí thấp và dung lượng lớn hơn đường bộ, và sự phụ thuộc vào Biển Đỏ đã hình thành thói quen khó thay đổi. Việc xây dựng trên đất liền đòi hỏi sự phối hợp phức tạp giữa các chính phủ láng giềng, với câu hỏi về quyền sở hữu và phí quá cảnh vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Ông Kristian Coates Ulrichsen, chuyên gia tại Viện Baker thuộc Đại học Rice, nhận định: "Cuộc đua xây dựng hành lang trên bộ phản ánh yếu tố cạnh tranh ảnh hưởng thay vì sự phối hợp nỗ lực." Xung đột quân sự kéo dài có thể khiến kế hoạch này bị tạm dừng, cho thấy quan hệ cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia trong khu vực.
Tương lai của hạ tầng Internet vùng Vịnh
Sự thành bại của các dự án phụ thuộc vào khả năng hợp tác của nhóm quốc gia vùng Vịnh. Giáo sư Ali Bakir tại Đại học Qatar nhấn mạnh: "Cạnh tranh là lành mạnh nếu nó diễn ra trong những quy tắc đã thiết lập và mang lại lợi ích cho khách hàng." Nếu không có sự đồng thuận, đường dây này khó có thể trở thành giải pháp thay thế hoàn hảo.
Cuối cùng, các tập đoàn công nghệ lớn đang đứng trước những lựa chọn mang tính sống còn, phải quyết định có nên tiếp tục hoạt động tại "vùng nóng" về quân sự hay không. Cuộc đua này không chỉ là về kết nối Internet, mà còn là cuộc chiến giành ảnh hưởng địa chính trị trong kỷ nguyên số.
