Không chỉ đầu tư tiền mua chatbot, nhiều lao động còn phải "trông AI", dành thêm thời gian quản lý công cụ và kết quả do AI tạo ra để hoàn thành công việc. Chi phí lệ thuộc vào chatbot đang trở thành gánh nặng tài chính và thời gian cho nhân viên tri thức.
Nhân viên tự trả tiền cho AI
Theo một khảo sát của Writer năm 2025, có 35% nhân viên phải tự trả tiền cho công cụ AI vì công ty không đáp ứng nhu cầu. Trúc Lam (25 tuổi), nhân viên marketing tại một doanh nghiệp cỡ trung, cho biết mỗi tháng phải trả khoảng 600.000 đồng để dùng Claude như một phần chi phí bắt buộc để hoàn thành khối lượng công việc hàng ngày. Khoản phí này không được công ty hỗ trợ, nhưng nếu không dùng Claude, chị gần như không hoàn thành nổi công việc hàng ngày.
Chị Lam dùng Claude để lên dàn ý, viết nháp, phân tích dữ liệu, tổng hợp tài liệu… giúp giảm nhiều việc thủ công. “Những tác vụ rất khó quy đổi thành doanh thu nên công ty cũng chưa thấy được chỉ số hoàn vốn (ROI) để duyệt ngân sách, dù đối với tôi đây là khoản phí bắt buộc”, chị Lam chia sẻ.
Trong một số trường hợp, dù công ty đã cấp tài khoản AI trả phí, người dùng vẫn tự mua thêm dịch vụ khác vì mỗi chatbot có một thế mạnh khác nhau. Đối với Minh Sang (26 tuổi), đó là ChatGPT vì khả năng hiểu và cho ra kết quả bằng tiếng Việt đúng ý. Do tính chất công việc, có lúc mỗi tháng Sang chi khoảng 1,5 triệu đồng để duy trì ba chatbot AI nhưng vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng hết hạn mức sử dụng.
Áp lực tài chính và thời gian từ AI
Phong Nguyễn, đồng sáng lập tại Immersio Learning và giảng viên các khóa AI tại AIM Academy, nhận định việc nhiều người chủ động bỏ tiền túi để sử dụng AI là điều khá phổ biến, thể hiện tinh thần cầu tiến. Anh cũng cho rằng chỉ cần với một vài công cụ phù hợp, cộng với phương pháp sử dụng có hệ thống, người dùng có thể tối ưu chi phí và hiệu quả công việc. Anh chỉ ra đây là khoảng trống các doanh nghiệp có thể chủ động hỗ trợ: “Thay vì để người lao động tự xoay sở đơn lẻ, các công ty có thể tổ chức đào tạo, định hướng công cụ chung, để phát triển ứng dụng AI bền vững”.
Việc sử dụng AI khi chưa có phương pháp và tư duy quy trình đúng cũng để lại nhiều hệ quả. Điều này thường xảy ra ở những nhân sự trẻ mới có khoảng 2-3 năm kinh nghiệm, hoặc ở giai đoạn đầu và có xu hướng xem AI như công cụ "biết tuốt" thay vì trợ lý thông minh. “Khi chưa đặt ra đề bài rõ ràng, kết quả AI cho ra đôi khi còn lan man, khiến người dùng làm lại nhiều lần và tốn chi phí hơn mức cần thiết”, ông Phong giải thích.
Hiện tượng 'trông AI' (botsitting)
Thay vì chỉ làm việc với tài liệu và đồng nghiệp, nhân viên còn phải lựa chọn chatbot phù hợp, viết prompt, bổ sung ngữ cảnh, kiểm tra tính chính xác của câu trả lời, so sánh kết quả giữa nhiều mô hình rồi chỉnh sửa trước khi sử dụng. Khảo sát Work AI Index năm 2026 của Glean cho thấy người lao động dành trung bình 6,4 giờ mỗi tuần cho các hoạt động như kiểm tra, chỉnh sửa hoặc làm lại đầu ra của AI. Báo cáo gọi hiện tượng này là "botsitting", tạm hiểu là "trông AI", tương tự việc phải giám sát một nhân viên mới chưa đủ kinh nghiệm.
Sol Rashidi, giám đốc chiến lược AI tại Cyera, từng kỳ vọng các AI Agent sẽ giúp tự động hóa phần lớn công việc hàng ngày. Thay vào đó, bà lại phải dành hàng giờ để theo dõi tiến độ, kiểm tra kết quả, bổ sung ngữ cảnh và sửa những lỗi AI mắc phải. Cuối cùng, bà quyết định cắt giảm một nửa từ 4 AI Agent đang sử dụng vì nhận ra chi phí quản lý chúng còn lớn hơn lợi ích mang lại. "Tôi dành nhiều thời gian để 'trông' chúng hơn làm những công việc thực sự hữu ích", bà nói.
Điều này cho thấy chi phí của AI không chỉ nằm ở khoản phí thuê bao hàng tháng. “Người dùng không nên ép bản thân sử dụng khi chưa hiểu rõ nguyên tắc sử dụng. Thay vào đó hãy trang bị tư duy, quy trình rõ ràng để thấy AI giúp nâng tầm chuyên môn chứ không thay thế giá trị của mình”, ông Phong Nguyễn cho biết.
