Xã Ia Nan thuộc tỉnh Gia Lai có đường biên giáp Campuchia, với 6 thôn và 3 làng trải dài giữa những đồi cao su bạt ngàn. Tại các làng Tung, Sơn, Nú, phần lớn cư dân là đồng bào Jrai. Ở nơi sóng điện thoại chập chờn, việc lên mạng hay sử dụng dịch vụ công trực tuyến vẫn còn xa lạ với nhiều người.
Người lính trở thành thầy giáo
Từ tháng 5 năm 2026, Đồn Biên phòng Ia Nan triển khai mô hình "Bộ đội Biên phòng đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới". Không có khẩu hiệu khô cứng hay cách làm hình thức, quá trình chuyển đổi số bắt đầu từ những điều rất cụ thể. Từ trung tâm đồn đến các tổ công tác địa bàn, từng nhóm 3 đến 5 cán bộ, chiến sĩ lặn lội xuống các thôn làng, gõ cửa từng nhà dân, ngồi lại bên bà con để hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại, đúng nghĩa "cầm tay chỉ việc".
Anh Rơ Mah Nhít, người Jrai ở làng Sơn, vẫn nhớ cảm giác lúng túng khi lần đầu cầm điện thoại thông minh. Với anh, ứng dụng VNeID hay khái niệm "căn cước điện tử" trước đó là chuyện rất xa vời. Người ngồi bên cạnh hướng dẫn anh từng thao tác không phải cán bộ kỹ thuật hay nhân viên bưu điện, mà là một chiến sĩ trẻ của Đồn Biên phòng Ia Nan.
"Lúc đầu mình không hiểu gì hết. Nghỉ học sớm mà. Nhưng mấy chú bộ đội ngồi lại chỉ từng bước, từng chút một. Giờ mình tự làm được rồi", anh Nhít cười hiền. Giữa căn nhà sàn đơn sơ ở làng biên giới, ánh sáng từ màn hình điện thoại hắt lên gương mặt sạm nắng của người đàn ông Jrai. Một hình ảnh nhỏ nhưng cho thấy hành trình chuyển đổi số ở vùng biên đang bắt đầu từ những điều rất đời thường như thế.
Đó cũng là hình ảnh tiêu biểu cho mô hình đang được Đồn Biên phòng Ia Nan triển khai. Những người lính quân hàm xanh hôm nay không chỉ làm nhiệm vụ giữ đất, giữ bình yên nơi biên cương, mà còn trở thành "thầy giáo công nghệ" của bà con.
Mã QR và "chiếc hòm thư tin tưởng"
Song song với việc đưa công nghệ số đến các thôn làng, Đồn Biên phòng Ia Nan còn triển khai mô hình "Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm", một cách làm mới nhằm phát huy vai trò của nhân dân trong giữ gìn an ninh biên giới.
Chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR, người dân có thể nhanh chóng gửi thông tin phản ánh mà không cần trực tiếp đến trình báo, không phải khai tên hay làm các thủ tục phức tạp. Những bảng mã QR được niêm yết tại những nơi bà con thường xuyên qua lại như đồn biên phòng, trụ sở UBND xã, nhà văn hóa thôn, trường học, chợ dân sinh... Mã QR cũng được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội của đơn vị và thông qua những người có uy tín trong cộng đồng để người dân dễ dàng tiếp cận.
Trung tá Lê Tuấn Anh, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Ia Nan, cho biết điều quan trọng nhất của mô hình không nằm ở công nghệ hay mã QR, mà ở sự tham gia của người dân trong bảo vệ bình yên vùng biên.
"Chỉ cần bà con lên tiếng khi phát hiện những dấu hiệu bất thường nơi biên giới, cán bộ, chiến sĩ biên phòng sẽ kịp thời có mặt để thực hiện nhiệm vụ. Người dân chính là tai mắt, là những 'cột mốc sống' nơi biên ải. Mô hình này giúp việc tiếp nhận thông tin thuận lợi hơn trong thời đại số, nhưng nền tảng lớn nhất vẫn là niềm tin mà nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ biên phòng đã bền bỉ vun đắp cùng người dân suốt nhiều năm qua", trung tá Lê Tuấn Anh chia sẻ.
Điều đáng chú ý ở mô hình của Đồn Biên phòng Ia Nan nằm ở cách tiếp cận rất sát với thực tế vùng biên. Nội dung hướng dẫn được đơn giản hóa, trực quan, tránh sao chép máy móc cách làm từ đô thị đưa về miền núi. Với đồng bào nơi đây, các chiến sĩ không nói nhiều về công nghệ, mà bắt đầu từ những việc gần gũi nhất như cách gọi điện, truy cập mạng an toàn hay thực hiện những thủ tục cơ bản trên điện thoại thông minh.
Hằng tháng, kết quả triển khai được tổng hợp, báo cáo về Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, duy trì hiệu quả mô hình một cách lâu dài.
Niềm tin nơi biên ải
Trong căn nhà sàn ở làng Sơn, già làng Ralan Jok chậm rãi nhắc lại những năm tháng khó khăn trước đây. Ông kể ngày ấy, mỗi mùa mưa xuống, đường đất nhão nhoẹt, đi vài cây số có khi mất cả buổi. Phương tiện thiếu thốn, cuộc sống của bà con quanh năm chật vật. "Bây giờ khác nhiều rồi. Đường bê tông vào tận làng, đời sống người dân cũng khá lên. Nhiều nhà có bò, có cà phê, có cây điều để làm ăn. Có hộ dựng được nhà mới, sắm máy móc phục vụ sản xuất. Làng Sơn hay nhiều làng khác giờ đổi thay nhiều lắm", già Jok nói.
Theo lời già làng, trong quá trình đổi thay ấy luôn có bóng dáng những người lính biên phòng. Không chỉ giữ bình yên nơi biên giới, cán bộ, chiến sĩ còn thường xuyên xuống từng nhà thăm hỏi, hướng dẫn bà con làm ăn, động viên lúc khó khăn. Sự đồng hành đó bao năm qua đã neo vào lòng bà con sự tin yêu đối với màu áo lính biên phòng.
Tình cảm quân dân còn được bồi đắp qua nhiều chương trình đầy tính nhân văn được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Nan kiên trì thực hiện suốt nhiều năm qua. Những mô hình như "Nâng bước em tới trường", "Con nuôi biên phòng" đã giúp nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn có thể tiếp tục đến lớp. Trung tá Lê Tuấn Anh cho biết thêm nhiều năm nay, đơn vị còn duy trì hỗ trợ rau xanh cho Trường tiểu học Kpă Klơng nhằm phục vụ bữa ăn bán trú cho trên dưới 100 em.
"Rau đều do cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tăng gia, chăm sóc để bảo đảm nguồn thực phẩm sạch cho các em. Chúng tôi cố gắng duy trì thường xuyên để bữa ăn của học sinh vùng biên được đầy đủ hơn", trung tá Lê Tuấn Anh chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Trọng Quỳnh, Chủ tịch UBND xã Ia Nan, sự phối hợp chặt chẽ giữa Đồn Biên phòng Ia Nan với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng đã góp phần giữ vững ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn biên giới.
"Các nội dung liên quan đến bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, phân giới cắm mốc đều được lực lượng biên phòng tuyên truyền sâu rộng đến người dân. Khi tình hình an ninh ổn định, người dân cũng yên tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, đời sống ở vùng biên ngày càng khởi sắc hơn", ông Quỳnh nói.
Giữa những thôn làng xa xôi của xã Ia Nan, chuyển đổi số đang đến theo một cách rất riêng. Và có lẽ, hành trình bền bỉ ấy không chỉ được dựng xây bằng hạ tầng công nghệ hay những chiếc điện thoại thông minh, mà còn bằng niềm tin đã được vun đắp qua nhiều thế hệ giữa những người lính biên phòng với đồng bào.
