Chỉ cách đây vài năm, việc sử dụng điện thoại để thanh toán khi mua sắm dường như là điều xa vời. Tuy nhiên, hiện nay, hình thức này đã trở nên cực kỳ phổ biến và dễ dàng trên khắp Việt Nam. Từ những ly trà đá vỉa hè, mớ rau ngoài chợ, đến các mặt hàng điện tử đắt tiền như tivi, tủ lạnh, mọi giao dịch đều có thể thực hiện nhanh chóng qua thiết bị di động.
Sự bùng nổ của tiện ích số
Không chỉ giới hạn ở thanh toán, chiếc điện thoại thông minh đã trở thành công cụ đa năng không thể thiếu. Người dân có thể sử dụng nó để đăng ký dịch vụ công, khám chữa bệnh từ xa, gọi xe công nghệ, đặt đồ ăn, tra cứu đường đi, mua sắm trực tuyến, giải trí với phim ảnh, âm nhạc và tham gia mạng xã hội. Điều đáng chú ý là sự phổ cập này không chỉ diễn ra ở thành thị mà còn lan rộng đến nông thôn, miền núi, và thậm chí cả khi người Việt du lịch sang các nước láng giềng như Thái Lan, Lào hay Trung Quốc.
Sự tiện lợi này đã đưa mức sống và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân Việt Nam tiến gần hơn đến các quốc gia phát triển. Thành tựu này là kết quả của quá trình phát triển mạnh mẽ và đồng bộ trong nhiều năm qua về xã hội số, kinh tế số và Chính phủ số, dựa trên nền tảng hạ tầng số hiện đại.
Ba trụ cột cho xã hội số tương lai
Tuy nhiên, những tiện ích hiện tại mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Để xây dựng một xã hội số toàn diện và tối ưu, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột chính: hạ tầng số, kinh tế số và Chính phủ số. Đây được xem là nền tảng then chốt để đưa đất nước trở thành quốc gia số hiện đại, thông minh, góp phần nâng cao năng suất lao động, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và duy trì tăng trưởng bền vững.
Vai trò của Chính phủ trong việc tạo nền tảng
Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập thể chế và môi trường pháp lý cho sự phát triển số. Các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm:
- Hoàn thiện hành lang pháp lý cho Chính phủ số và kinh tế số, công nhận giá trị pháp lý của các giao dịch điện tử.
- Xây dựng kiến trúc chính phủ số đồng bộ từ trung ương đến địa phương, đảm bảo sự liên thông giữa các hệ thống thông tin.
- Áp dụng cơ chế sandbox để khuyến khích đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như Fintech và Edtech.
- Ban hành và thực thi nghiêm các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, chống độc quyền trong môi trường số.
Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng công nghệ là yếu tố then chốt. Cần tập trung vào xây dựng nền tảng số dùng chung, phát triển các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, tài chính, và y tế. Đồng thời, đảm bảo an ninh mạng thông qua mô hình bảo vệ nhiều lớp và tăng cường năng lực ứng cứu sự cố.
Doanh nghiệp là động lực thúc đẩy
Doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy chuyển đổi số. Các nhiệm vụ chính bao gồm:
- Đẩy mạnh chuyển đổi số nội bộ để tối ưu hóa quy trình, tăng năng suất và giảm chi phí.
- Phát triển sản phẩm và dịch vụ số mang thương hiệu Việt, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để tạo ra công nghệ lõi cạnh tranh.
- Tham gia tích cực vào các dự án chính phủ số thông qua hợp tác công tư, xây dựng hệ sinh thái mở để hỗ trợ startups.
Bài học từ Singapore: Lấy người dùng làm trung tâm
Một ví dụ điển hình về xã hội số thành công có thể học hỏi từ Singapore. Tại sân bay Changi, quy trình hoàn thuế tự động được thiết kế vô cùng tiện lợi, cho phép du khách quét hóa đơn và nhận tiền hoàn thuế bằng tiền mặt hoặc qua thẻ tín dụng một cách nhanh chóng. Điều này minh chứng cho triết lý "lấy người dùng làm trung tâm" ở mức độ cao, không chỉ phục vụ công dân mà còn mở rộng cho khách quốc tế.
Ví dụ này cho thấy, chuyển đổi số thành công không chỉ dừng lại ở công nghệ, mà còn phải hướng đến mục tiêu "làm cho cuộc sống dễ dàng hơn" cho mọi đối tượng. Chìa khóa để xây dựng xã hội số tiên tiến tại Việt Nam là sự kết nối đồng bộ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và người dân, trong đó người dân vừa là người tham gia tích cực, vừa là đối tượng thụ hưởng chính.
