Ngày 10.7, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM phối hợp với Trung tâm Climatwords (ĐH Monash Úc) tổ chức Hội thảo Khu công nghiệp (KCN) Net Zero, nhằm tìm giải pháp thúc đẩy chuyển đổi xanh tại các KCN trên địa bàn thành phố.
Nhu cầu điện xanh trong KCN rất lớn
Phát biểu tại hội thảo, Phó tổng giám đốc Công ty CP đầu tư và phát triển điện Becamex VSIP (BV Power) Nguyễn Lý Trung cho biết: "KCN có điện xanh không?" là câu hỏi đầu tiên mà nhiều nhà đầu tư nước ngoài đặt ra bởi các dự án đầu tư nước ngoài đều hướng đến sản xuất xuất khẩu. Theo ông Trung, nếu không có giải pháp năng lượng xanh, nhà đầu tư hoàn toàn có thể chuyển qua nơi khác hoặc chọn quốc gia khác, cho thấy năng lượng xanh đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thu hút đầu tư.
Không chỉ điện sạch, các doanh nghiệp còn quan tâm chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC), yêu cầu giảm phát thải carbon và lộ trình đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ông Trung nhấn mạnh: "Một tín hiệu rất tích cực là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang ngày càng được hoàn thiện. Đặc biệt, Thông tư số 29/2026 của Bộ Công thương đã mở rộng đối tượng tham gia khi hạ ngưỡng khách hàng tiêu thụ điện lớn từ 200.000 kWh/tháng xuống còn 20.000 kWh/tháng đối với mô hình đấu nối bằng đường dây riêng."
Điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng mang lại hai lợi ích lớn: vừa bổ sung nhanh nguồn điện tại chỗ, giải quyết tình trạng thiếu điện cục bộ ở các KCN tập trung, vừa giảm tải cho lưới điện truyền tải quốc gia. Ví dụ, một dự án điện mặt trời công suất khoảng 50 MW, thời gian thi công chỉ khoảng 6 tháng, có thể đưa nguồn điện vào vận hành rất nhanh.
Kiến nghị hoàn thiện cơ chế và hệ sinh thái xanh
Để dòng điện xanh "chảy" hiệu quả vào KCN, ông Trung kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế DPPA theo hướng linh hoạt, phù hợp thực tiễn để nhiều doanh nghiệp trong KCN có thể tiếp cận nguồn điện xanh. Ông đề xuất: "Khuyến khích phát triển các nguồn điện tái tạo tại chỗ, kết hợp điện mặt trời mái nhà, các trang trại điện mặt trời liền kề KCN và hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm bổ sung nguồn điện cục bộ, giảm áp lực lên lưới điện quốc gia và nâng cao năng lực thu hút đầu tư."
Doanh nghiệp cũng mong muốn sớm hình thành hệ sinh thái chuyển đổi xanh đồng bộ, bao gồm dịch vụ kiểm toán năng lượng, kiểm kê khí nhà kính, hỗ trợ doanh nghiệp đạt chứng chỉ năng lượng tái tạo và từng bước xây dựng tổ chức cấp chứng chỉ trong nước. BV Power hiện đang triển khai các hệ thống điện mặt trời mái nhà và sẽ phát triển mô hình điện mặt trời trang trại (solar farm) đặt liền kề các KCN, kết hợp hệ thống pin lưu trữ.
Tương tự, đại diện Công ty CP cao su Phước Hòa cho biết công ty có 10 dự án điện mặt trời với tổng công suất dự kiến 391,3 MWp, sẽ cung cấp điện sạch trực tiếp cho các KCN Tân Bình, Bắc Tân Uyên 2, Bắc Tân Uyên 4, Nam Tân Uyên mở rộng, Bàu Bàng 4 và Cụm công nghiệp Bố Lá, đáp ứng một phần nhu cầu phụ tải khu vực, góp phần xây dựng KCN xanh, tự chủ năng lượng. Công ty kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế DPPA, đặc biệt chính sách cho hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), thị trường tín chỉ carbon và cơ chế ưu đãi đầu tư nhằm thúc đẩy mô hình KCN Net Zero.
Tháo gỡ loạt vướng mắc
Phát biểu khai mạc, ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, phân tích: Sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM hiện có 66 KCN và dự kiến tăng lên 105 khu với tổng diện tích khoảng 50.000 ha, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi mô hình phát triển.
Ông Trần Văn Bích, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, bổ sung: TP.HCM sau hợp nhất đã hình thành không gian công nghiệp quy mô lớn nhất cả nước với 3 trụ cột: công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến - chế tạo và công nghiệp nền tảng (năng lượng, hóa dầu, luyện kim, cảng biển). Đây là lợi thế hiếm có, tạo tiền đề xây dựng chuỗi giá trị công nghiệp hoàn chỉnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Thành phố có dư địa phát triển lớn với 116 KCN, tổng diện tích hơn 48.000 ha, thuận lợi để quy hoạch KCN thế hệ mới theo hướng sinh thái, công nghệ cao, phát thải thấp, gắn với logistics hiện đại.
Tuy nhiên, TP.HCM đối mặt với nhiều thách thức: tỷ lệ lấp đầy cao, quỹ đất sạch hạn chế, hạ tầng logistics còn nhiều điểm nghẽn. Một số ngành công nghiệp nặng vẫn có cường độ phát thải khí nhà kính cao, đòi hỏi chuyển đổi mạnh mẽ hơn.
Khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho thấy nhóm ngành phát thải trong KCN của TP chỉ chiếm khoảng 12% giá trị sản xuất công nghiệp, nhóm phát thải cao chiếm gần 18%, trong khi các ngành phát thải trung bình và thấp chiếm gần 70%. Ông Bích phân tích: "TP chưa có cơ chế chuyên biệt khuyến khích doanh nghiệp giảm phát thải, chưa hình thành cơ chế tài chính xanh hoặc thị trường carbon để tạo động lực đầu tư. Các chính sách hỗ trợ vẫn chủ yếu dựa trên lĩnh vực ưu tiên, chưa gắn với kết quả giảm phát thải hay tiêu chí ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Thiếu hệ thống đo lường và giám sát phát thải, thiếu tiêu chí định lượng khiến hiệu quả chính sách chưa được đánh giá đầy đủ."
Từ đó, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM đưa ra 8 điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ: chính sách chưa theo kịp mô hình tăng trưởng mới; thiếu cơ chế thúc đẩy đổi mới công nghệ; liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu; chuyển đổi công nghiệp xanh còn chậm; chưa gắn với quy hoạch không gian công nghiệp vùng; hạ tầng công nghiệp và logistics còn nhiều hạn chế; thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao; và cơ chế tài chính cho công nghiệp xanh chưa đáp ứng yêu cầu.
