Tại hội thảo "Chuyển đổi số trong ngành nước" do Schneider Electric tổ chức tại Hà Nội, các chuyên gia đã chỉ ra thực trạng đáng báo động: tại nhiều hệ thống cấp nước ở Việt Nam, cứ hai lít nước được bơm lên thì có đến một lít bị thất thoát trước khi đến tay người dùng. Tỷ lệ thất thoát nước không doanh thu tại một số mạng lưới đã chạm ngưỡng 50%.
Sự kiện có sự tham gia của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Cấp thoát nước Việt Nam cùng các doanh nghiệp ngành nước trên toàn quốc. Trọng tâm thảo luận không chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện trạng mà hướng đến các giải pháp công nghệ cụ thể nhằm giải quyết ba bài toán lớn: thất thoát nước, chi phí năng lượng và hạ tầng xuống cấp.
Áp lực từ nhiều phía
Ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp & Môi trường, chia sẻ rằng áp lực đang đến từ nhiều phía cùng một lúc. Chi phí năng lượng hiện chiếm từ 25 đến 40% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp ngành nước, trong khi giá điện biến động và các thiết bị cũ kéo hiệu suất đi xuống. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh và các tiêu chuẩn môi trường khắt khe buộc doanh nghiệp phải thích ứng với ngân sách hạn chế. Đáng chú ý, phần lớn hệ thống hiện nay vận hành theo kiểu phản ứng sau sự cố thay vì chủ động dự báo, do dữ liệu giữa các bộ phận còn rời rạc, không kết nối xuyên suốt.
Định hướng chuyển đổi kép
Ông Vũ Ngọc Tuấn cho biết Bộ xác định mô hình chuyển đổi kép giữa số hóa và phát triển bền vững là con đường tất yếu. Đây không đơn thuần là số hóa cục bộ mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện để giải quyết đồng thời an ninh nguồn nước, tối ưu năng lượng và giảm phát thải carbon. Định hướng này được củng cố bởi Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác định là yếu tố then chốt cho tăng trưởng.
Ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, nhấn mạnh rằng cốt lõi của chuyển đổi số không nằm ở thiết bị hay phần mềm, mà ở thay đổi tư duy quản trị. Mô hình điều hành dựa trên báo cáo tổng hợp cần được thay thế bằng mô hình lấy dữ liệu làm nền tảng cho mọi quyết định vận hành.
Giải pháp công nghệ tích hợp từ Schneider Electric
Schneider Electric giới thiệu một kiến trúc giải pháp tích hợp theo từng tầng, từ thiết bị đo lường và biến tần ở hiện trường đến hệ thống tự động hóa và trung tâm vận hành hợp nhất ở cấp quản lý. Theo số liệu từ các dự án đã triển khai, giải pháp quản lý năng lượng trong ngành nước và nước thải giúp tiết kiệm năng lượng đến 30%, tăng hiệu quả vận hành lên 25% và giảm tổng chi phí sở hữu 20%. Riêng giải pháp biến tần cho hệ thống bơm có thể đẩy mức tiết kiệm năng lượng lên đến 50% nhờ điều chỉnh công suất theo nhu cầu thực tế thay vì chạy cố định.
Bà Đoàn Thị Hà, Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp của Schneider Electric Việt Nam, cho biết mục tiêu không chỉ dừng lại ở cung cấp công nghệ mà là giúp các đơn vị ngành nước xây dựng năng lực vận hành dựa trên dữ liệu. Toàn bộ kiến trúc được thiết kế theo mô hình mở, ưu tiên tích hợp đám mây và giao tiếp mở, để doanh nghiệp có thể mở rộng và nâng cấp linh hoạt mà không bị phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.
