Ngày 30 tháng 5, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp cùng Công ty Cổ phần Thư viện số Việt Nam (ViLIB) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Chuyển đổi số thư viện: Thách thức và cơ hội”. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục và xã hội.
Bối cảnh và định hướng chính sách
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của dữ liệu số, hạ tầng số và tri thức số đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Tiến sĩ Thái Thu Hoài, Phó Trưởng Khoa điều hành Khoa Thư viện và Xuất bản, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, đã trình bày đề dẫn hội thảo, nhấn mạnh tầm quan trọng của các chính sách này.
Bên cạnh Nghị quyết 57-NQ/TW, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7 tháng 1 năm 2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới và Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17 tháng 3 năm 2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động thư viện theo hướng hiện đại, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức của người dân, tăng cường phổ biến thông tin và xây dựng môi trường văn hóa số phù hợp với xu thế phát triển của xã hội tri thức.
Mục tiêu của hội thảo
Theo Ban Tổ chức, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu viên và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực thư viện, xuất bản và công nghệ cùng trao đổi, phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quá trình chuyển đổi số thư viện hiện nay. Đồng thời, hội thảo hướng tới việc đề xuất các giải pháp có tính khả thi, góp phần thúc đẩy phát triển hệ thống thư viện Việt Nam theo hướng hiện đại, liên thông và bền vững.
Nội dung thảo luận chính
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nội dung như: hạ tầng tri thức số, công nghệ và mô hình thư viện số, chuyển đổi số thư viện trong phát triển văn hóa đọc và xã hội học tập, thách thức về quản trị, bản quyền và nguồn nhân lực trong chuyển đổi số thư viện, chính sách, thực tiễn triển khai và kinh nghiệm phát triển chuyển đổi số thư viện.
Quan điểm của các chuyên gia
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Dũng, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, trình bày tham luận cho biết một trong những cơ hội quan trọng đối với phát triển thư viện số ở Việt Nam hiện nay là sự thống nhất giữa chủ trương chuyển đổi số quốc gia với chuyển đổi số ngành văn hóa và thư viện. Ông nhấn mạnh: “Việc hình thành tương đối đồng bộ hệ thống chủ trương, chính sách và thể chế đã tạo điều kiện thuận lợi để phát triển thư viện số ở quy mô ngành và quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để các thư viện xây dựng chiến lược phát triển, đẩy mạnh số hóa tài nguyên thông tin, tăng cường liên thông, hợp tác và từng bước hình thành hệ sinh thái thư viện số phục vụ hiệu quả nhu cầu học tập, nghiên cứu và tiếp cận tri thức của xã hội.”
Ông Vĩnh Quốc Bảo, Phó Giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng trong điều kiện phát triển sau hợp nhất và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc đẩy nhanh chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, không thể trì hoãn. Chỉ khi có nền tảng số đủ mạnh, thư viện mới có thể quản lý, hỗ trợ và cung cấp dịch vụ hiệu quả cho toàn bộ hệ thống thư viện phường, xã rộng lớn. Ông chia sẻ thêm: “Trong hành trình chuyển đổi số, chúng tôi tiếp tục kiện toàn hệ thống thông tin với phần mềm có khả năng tích hợp dữ liệu đa dạng, đáp ứng chuẩn dữ liệu quốc tế; xây dựng cổng thông tin kết nối toàn hệ thống thư viện công cộng; xây dựng nền tảng số dùng chung nhằm tối ưu hóa tài nguyên và thuận tiện cho người sử dụng. Đặc biệt, việc nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho cán bộ thư viện sẽ được tập trung nhiều hơn vì đây là khâu yếu nhất hiện tại.”
Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh, nêu lên những khó khăn trong triển khai thư viện số. Theo ông, đơn vị xuất bản, thư viện và người đọc tạo thành một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ. Tuy nhiên, hiện nay chưa đến một nửa các đơn vị xuất bản thực hiện chuyển đổi số, việc đầu tư xây dựng nền tảng số và quản lý sách điện tử không bản quyền vẫn còn khó khăn, phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến chuyển đổi số thư viện. Dù vậy, ông vẫn hy vọng về sự phát triển của thư viện số trong tương lai, khi sách là kho tàng tri thức vô tận và nhu cầu đọc của con người là bất tận.
