Ngày 4/6, tại Hội thảo tập huấn triển khai mô hình chuyển đổi số cấp xã, phường, nhiều nội dung quan trọng đã được thảo luận. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Diễn đàn quốc gia số Việt Nam 2026, do Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) tổ chức.
Cấp xã là nơi kiểm chứng hiệu quả của chuyển đổi số
Phát biểu tại hội thảo, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang đặt ra những yêu cầu mới đối với chính quyền cơ sở. Trong bối cảnh đó, cấp xã không còn chỉ là cấp thực thi cuối cùng theo nghĩa truyền thống mà trở thành cấp trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp trên địa bàn rộng hơn với khối lượng công việc lớn hơn.
Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, để bảo đảm triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Mô hình chuyển đổi số cấp xã. Mô hình được xây dựng trong tổng thể khung kiến trúc quốc gia số, gồm các cấu phần về hạ tầng số, dữ liệu, nền tảng, ứng dụng và các kênh tương tác với người dân. Một trong những nguyên tắc cốt lõi của mô hình là khai thác hiệu quả các nền tảng dùng chung từ trung ương và địa phương, tránh đầu tư trùng lặp, phân tán nguồn lực. Theo đó, cấp xã tập trung triển khai, vận hành và cung cấp dịch vụ số cho người dân thay vì tự phát triển các hệ thống đã có sẵn ở cấp trên.
Tại hội thảo, các đại biểu được cập nhật những chủ trương, định hướng mới về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở cơ sở; giới thiệu mô hình chuyển đổi số cấp xã, phường và các tiêu chí đánh giá hiệu quả triển khai; hướng dẫn ứng dụng các nền tảng số trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Theo Ban tổ chức, hiệu quả của chuyển đổi số quốc gia cuối cùng phải được phản ánh bằng những thay đổi cụ thể tại cơ sở, nơi người dân trực tiếp tiếp cận các dịch vụ công và thụ hưởng những giá trị mà chuyển đổi số mang lại.
Xây dựng mạng lưới “hạt nhân chuyển đổi số” từ cơ sở
Chia sẻ tại hội thảo, đại diện VNPT cho rằng, chuyển đổi số không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó, cấp xã, phường và đặc khu là nơi người dân trực tiếp sử dụng dịch vụ công, đồng thời là nơi dữ liệu được hình thành, cập nhật và khai thác hằng ngày. Vì vậy, nếu chuyển đổi số thành công ở cấp cơ sở, toàn bộ hệ thống chính quyền số sẽ vận hành thực chất và hiệu quả hơn.
Đại diện VNPT nhận định, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi các địa phương sớm đánh giá hiện trạng, xây dựng lộ trình và kế hoạch chuyển đổi số phù hợp. Với bộ máy được tinh gọn và nguồn lực tập trung hơn, các cơ quan Nhà nước có điều kiện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh tại hội thảo là phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp trong triển khai mô hình chuyển đổi số. Theo đó, Trung ương cung cấp nền tảng, cơ sở dữ liệu và các dịch vụ dùng chung quốc gia; cấp tỉnh bảo đảm hạ tầng, kết nối dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật; cấp xã trực tiếp triển khai các cấu phần tại cơ sở, cập nhật dữ liệu và cung cấp dịch vụ số cho người dân. Ông Hoàng Hữu Hạnh cho rằng, sự thành công của mô hình phụ thuộc vào sự phối hợp đồng bộ giữa 3 cấp, trong đó không cấp nào làm thay hoặc đứng ngoài quá trình chuyển đổi số.
Đáng chú ý, mô hình chuyển đổi số cấp xã được xây dựng theo nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Dữ liệu phải được quản trị theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Mô hình cũng cho phép triển khai linh hoạt theo điều kiện thực tế của từng địa phương. Đối với các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, lộ trình chuyển đổi số có thể được điều chỉnh phù hợp. Trong quá trình đó, vai trò của Bộ phận một cửa, các điểm hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng và tổ công nghệ số cộng đồng được xác định là đặc biệt quan trọng trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số.
Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai chuyển đổi số tại một số địa phương như Đặc khu Cô Tô, phường Phù Liễn (Hải Phòng) và xã Yên Bình (Lào Cai), qua đó cho thấy sự kết hợp giữa định hướng thống nhất từ Trung ương với sự linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức thực hiện ở cơ sở.
Theo Ban tổ chức, hội thảo không chỉ là hoạt động tập huấn chuyên môn mà còn là diễn đàn để các địa phương trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ khó khăn, vướng mắc và lan tỏa những mô hình hiệu quả. Qua đó góp phần hình thành mạng lưới những “hạt nhân chuyển đổi số” tại cơ sở, tạo nền tảng thúc đẩy quá trình xây dựng chính quyền số từ cấp gần dân nhất.
Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ triển khai và hoàn thiện mô hình trên cơ sở phản hồi từ thực tiễn. Việc công bố Chương trình đồng hành chuyển đổi số với địa phương ngay tại hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số ở cơ sở, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp trong giai đoạn mới.
