Vừa được Forbes vinh danh trong danh sách 30 Under 30 2026, Phoebe Gates – con gái út của tỷ phú Bill Gates – đã phải đối mặt với bê bối đầu tiên khi startup mua sắm Phia bị cáo buộc sử dụng kỹ thuật "cookie stuffing" để chiếm hoa hồng từ các đơn hàng trực tuyến mà nền tảng này không hề mang về. Vụ việc gợi nhớ đến bê bối của PayPal Honey hồi cuối năm 2025.
Khởi đầu đầy hứa hẹn
Phia ra mắt vào năm 2025 với tư cách là một "trợ lý mua sắm AI" dưới dạng tiện ích mở rộng trên trình duyệt. Công cụ này có khả năng so sánh giá sản phẩm mới với hàng đã qua sử dụng và tự động tìm mã giảm giá để giúp người dùng mua được mức giá tốt hơn. Ý tưởng nhanh chóng thu hút giới đầu tư. Chỉ sau hơn một năm hoạt động, Phia đã huy động được khoảng 61 triệu USD từ các nhà đầu tư nổi tiếng như Khloé Kardashian, Hailey Bieber, Sydney Sweeney, Ice Spice và nhiều quỹ đầu tư tại Thung lũng Silicon.
Cáo buộc cookie stuffing
Phia kiếm tiền chủ yếu thông qua affiliate marketing (tiếp thị liên kết). Thông thường, khi người dùng nhấp vào liên kết giới thiệu của một website, YouTuber hay influencer rồi mua hàng, đơn vị giới thiệu sẽ được nhà bán lẻ trả hoa hồng. Tuy nhiên, các điều tra từ báo chí, Capital One Shopping và chuyên gia Ben Edelman cho thấy tiện ích của Phia có thể tự động chèn mã affiliate của chính mình vào thời điểm người dùng chuẩn bị thanh toán. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi khách hàng đến từ Google, TikTok, YouTube hay một nhà sáng tạo nội dung khác, khoản hoa hồng cuối cùng vẫn được ghi nhận cho Phia.
Trong giới tiếp thị liên kết, hành vi này được gọi là "cookie stuffing" hoặc "affiliate hijacking" – tức ghi đè mã theo dõi của đơn vị khác để chiếm doanh số. Nếu đúng như cáo buộc, những người chịu thiệt là các publisher, blogger, influencer và website đã thực sự bỏ chi phí, thời gian để thu hút khách hàng nhưng lại mất hoa hồng vào phút cuối.
Phía Phia phản hồi
Phia phủ nhận việc cố tình gian lận. Startup cho biết hệ thống của họ có một tính năng dùng để kiểm tra xem website bán hàng có hỗ trợ chương trình affiliate hay không. Theo công ty, chính tính năng này đã vô tình kích hoạt việc gắn mã affiliate trên một số website. Phia khẳng định đây là lỗi kỹ thuật ngoài ý muốn, chỉ ảnh hưởng đến một tỷ lệ nhỏ giao dịch và đã được khắc phục ngay sau khi nhận được phản ánh.
Tuy nhiên, lời giải thích này chưa đủ thuyết phục nhiều chuyên gia. Ben Edelman – chuyên gia nghiên cứu về quảng cáo trực tuyến và affiliate marketing – cho rằng cách hoạt động của Phia mang đầy đủ đặc điểm của cookie stuffing, một hành vi vốn bị hầu hết các mạng lưới affiliate nghiêm cấm. Sau khi vụ việc được phản ánh, nền tảng quản lý affiliate và influencer Impact cũng đã quyết định ngừng hỗ trợ Phia.
Liên hệ với bê bối Honey
Vụ việc của Phia lập tức khiến nhiều người nhớ đến bê bối của Honey, tiện ích săn mã giảm giá thuộc PayPal. Cuối năm 2025, Honey bị nhiều YouTuber và nhà sáng tạo nội dung cáo buộc âm thầm ghi đè mã affiliate ngay trước khi người dùng thanh toán, khiến khoản hoa hồng lẽ ra thuộc về người giới thiệu ban đầu bị chuyển sang Honey. Những cáo buộc này sau đó dẫn đến hàng loạt vụ kiện tập thể và buộc Google phải siết chặt chính sách đối với các tiện ích mở rộng trên Chrome liên quan đến affiliate marketing.
Phép thử lớn cho Phoebe Gates
Dù Phia khẳng định không cố tình thực hiện hành vi tương tự, vụ việc vẫn đang làm dấy lên nhiều tranh luận về tính minh bạch của các tiện ích mua sắm hoạt động trên trình duyệt. Đối với một startup mới hơn một năm tuổi nhưng đã huy động được hàng chục triệu USD và sở hữu danh sách nhà đầu tư toàn những cái tên đình đám, đây được xem là phép thử lớn đầu tiên đối với uy tín của Phia cũng như Phoebe Gates trên hành trình xây dựng doanh nghiệp công nghệ của riêng mình.
