Ông Nguyễn Mạnh Tường, Đồng sáng lập, Đồng chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc MoMo, đã chia sẻ câu chuyện về mẹ của một người bạn bị lừa đảo qua Facebook tại Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” ngày 12/5. Câu chuyện này không chỉ là mất 20 triệu đồng mà còn ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và sự bình an của mỗi người.
Theo số liệu từ Bộ Công an, năm ngoái người Việt Nam mất 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Đáng chú ý, theo GASA, 2/3 nạn nhân bị stress kéo dài, gần một nửa bị ảnh hưởng sức khỏe tâm thần. Không chỉ người lớn tuổi, mà ngay cả sinh viên dưới 22 tuổi cũng chiếm 50% nạn nhân trên nền tảng MoMo. Kẻ xấu đang tấn công vào niềm tin của thế hệ trẻ.
Lừa đảo không cần kỹ thuật
Ông Tường cho biết lừa đảo hiện nay không còn là câu chuyện của một kẻ xấu ngồi trước bàn phím. Theo Industry Report, năm 2024, các cuộc tấn công bằng deepfake giả giọng nói tăng 2.100%. Cứ mỗi 5 phút lại có một cuộc tấn công. 82% email được tạo bằng AI. Các hình thức lừa đảo lan nhanh hơn 40% so với trước. Đáng sợ hơn, bất kỳ kẻ xấu nào cũng có thể tham gia mà không cần biết kỹ thuật, không cần vốn lớn.
Cuộc chiến không cân sức
Lừa đảo đã trở thành ngành công nghiệp có tổ chức, xuyên biên giới, được tối ưu bằng công nghệ. Trong khi đó, các tổ chức mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng để xử lý một cuộc tấn công. AI khiến lừa đảo nhanh hơn, rẻ hơn, tinh vi hơn. Phía tấn công chỉ mất 20 USD mỗi tháng nhưng thu về hơn 100.000 USD. Lừa đảo có hỗ trợ AI sinh lời gấp 4,5 lần so với cách truyền thống. Ngược lại, các ngân hàng và tổ chức tài chính châu Á phải tăng đầu tư cho AI chống gian lận từ 16% lên 68% chỉ trong 2 năm. Niềm tin người dùng giảm, 76% sẵn sàng rời bỏ nền tảng sau khi bị lừa.
Cách tiếp cận mới: đồng hành với người tốt
Lãnh đạo MoMo cho rằng cần chuyển từ tư duy “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người tốt”. Phần lớn vụ lừa đảo thành công vì người dùng tự tay thực hiện giao dịch khi bị dẫn dắt tâm lý. Trọng tâm là phát hiện hành vi bất thường, hiểu ngữ cảnh và can thiệp đúng thời điểm. Hệ thống cần xuất hiện đúng lúc để người dùng nhận ra mình bị dẫn dắt.
Ứng dụng AI và kết quả ban đầu
Ông Tường nhấn mạnh 90% vấn đề không nằm ở thuật toán mà ở khả năng tác động đúng vào hành vi và tâm lý người dùng. MoMo đã ngăn chặn hơn 10.000 người dùng trước khi thiệt hại xảy ra, tương đương khoảng 15.000 tỷ đồng mỗi năm. Mỗi giao dịch được xử lý trong 100-300 mili giây. Cứ 1.000 người dùng nhận cảnh báo thì 995 người dừng giao dịch. Mỗi ngày khoảng 44 tỷ đồng được cảnh báo tránh nguy cơ lừa đảo.
Thách thức còn lớn
Dù kết quả tích cực, MoMo vẫn bỏ sót nhiều nạn nhân. Hành trình lừa đảo bắt đầu từ rất sớm trên các nền tảng khác. Khi nạn nhân chuyển tiền, hệ thống chỉ còn khoảng 5 giây để ngăn giao dịch. Tiền có thể bị rút trong vòng 30 phút, trong khi điều tra cần nhiều ngày. Dữ liệu và tín hiệu bị chia cắt giữa các doanh nghiệp, sự phối hợp rời rạc. Kẻ xấu tận dụng AI để tăng tốc, giảm chi phí, còn chúng ta vẫn chiến đấu khá đơn độc.
