Mã QR: Công cụ tiện ích và những nguy cơ lừa đảo cần cảnh giác
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin và viễn thông, các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt và dịch vụ trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến và mang lại nhiều tiện ích thiết thực. Trong đó, mã QR (Quick Response) đã nhanh chóng trở thành một công cụ quen thuộc trong đời sống hàng ngày, được ứng dụng rộng rãi trong thanh toán, giao dịch tài chính, đăng ký dịch vụ, tra cứu thông tin và nhiều lĩnh vực khác.
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, người dân có thể dễ dàng quét mã QR để thực hiện thanh toán, chuyển tiền, nhận thông tin hoặc truy cập vào các dịch vụ một cách nhanh chóng và hiệu quả. Đây được xem là một trong những bước tiến quan trọng, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế - xã hội và mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cộng đồng.
Những nguy cơ tiềm ẩn từ việc sử dụng mã QR
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn không thể phủ nhận, việc sử dụng mã QR cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thông tin nếu người dùng thiếu cảnh giác và hiểu biết. Lợi dụng sự tiện lợi, tốc độ nhanh chóng và tâm lý chủ quan của một bộ phận người dân, các đối tượng tội phạm mạng đã và đang gia tăng hoạt động lừa đảo thông qua mã QR với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó nhận biết.
Thực tế trong thời gian qua cho thấy, các hình thức lừa đảo qua mã QR diễn ra dưới nhiều phương thức đa dạng và phức tạp. Các đối tượng có thể tạo ra mã QR giả mạo, dẫn đến các trang web giả danh ngân hàng, ví điện tử hoặc cơ quan, tổ chức uy tín nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng của người dân. Khi nạn nhân quét mã, thiết bị sẽ tự động truy cập vào các đường link chứa mã độc hoặc trang web lừa đảo, từ đó bị chiếm đoạt thông tin đăng nhập, mã OTP và tiền trong tài khoản một cách dễ dàng.
Một số đối tượng còn in, dán đè mã QR giả lên các mã QR thanh toán chính thức tại cửa hàng, quán ăn, bãi giữ xe, điểm dịch vụ công cộng… Khi người dân quét mã để thanh toán, số tiền sẽ được chuyển vào tài khoản của đối tượng thay vì đơn vị cung cấp dịch vụ. Đây là thủ đoạn đơn giản nhưng rất dễ khiến người dân bị nhầm lẫn nếu không kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện giao dịch.
Ngoài ra, các đối tượng còn gửi mã QR qua mạng xã hội, tin nhắn hoặc email với nội dung hấp dẫn như: nhận quà tặng, trúng thưởng, hoàn tiền, xác minh tài khoản, nhận hỗ trợ từ cơ quan chức năng… Khi người dân quét mã, hệ thống sẽ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc cài đặt ứng dụng chứa mã độc, từ đó tạo điều kiện cho đối tượng chiếm quyền kiểm soát thiết bị và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản một cách trái phép.
Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ thông tin cá nhân
Trước tình hình trên, để chủ động phòng ngừa, bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân, mỗi người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác khi sử dụng mã QR trong các hoạt động hàng ngày. Cụ thể, cần lưu ý một số nội dung quan trọng sau đây:
- Chỉ quét mã QR từ các nguồn tin cậy, rõ ràng: Không quét mã QR lạ được gửi qua tin nhắn, mạng xã hội hoặc dán tại nơi công cộng mà chưa được kiểm chứng về tính xác thực.
- Kiểm tra kỹ thông tin trước khi thanh toán: Trước khi thực hiện thanh toán bằng mã QR, cần kiểm tra kỹ thông tin hiển thị như tên người nhận, số tài khoản, nội dung giao dịch để đảm bảo chính xác. Nếu phát hiện bất thường, cần dừng giao dịch ngay lập tức.
- Không cung cấp thông tin bảo mật: Không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP cho bất kỳ ai hoặc trên các trang web không rõ nguồn gốc. Các cơ quan chức năng, ngân hàng không bao giờ yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật qua mã QR hoặc đường link lạ.
- Không cài đặt ứng dụng từ nguồn không rõ ràng: Không cài đặt ứng dụng từ mã QR hoặc đường link không rõ nguồn gốc. Chỉ tải ứng dụng từ các kho chính thức như CH Play hoặc App Store để đảm bảo an toàn.
- Thường xuyên cập nhật phần mềm: Thường xuyên cập nhật phần mềm, ứng dụng bảo mật trên điện thoại để phòng tránh nguy cơ bị tấn công bởi mã độc và các lỗ hổng bảo mật.
- Thông báo kịp thời khi phát hiện lừa đảo: Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần nhanh chóng thông báo cho ngân hàng, cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý kịp thời và ngăn chặn thiệt hại.
Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cũng cần tăng cường công tác kiểm tra, bảo vệ các điểm đặt mã QR thanh toán; đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng nhận biết và phòng tránh các hành vi lừa đảo liên quan đến mã QR một cách hiệu quả.
Trong thời đại số hóa hiện nay, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn là vô cùng cần thiết. Mỗi người dân hãy trở thành một “lá chắn” bảo vệ chính mình và cộng đồng trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và phát triển bền vững. Theo Huỳnh Duy
