Cảnh báo lừa đảo trực tuyến 2026: AI và Deepfake trở thành công cụ nguy hiểm
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, tội phạm mạng đang ngày càng tinh vi với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake để thực hiện các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Năm 2025, Bộ Công an đã triển khai quyết liệt nhiều biện pháp phòng ngừa, giúp giảm khoảng 30% số vụ lừa đảo trực tuyến so với năm 2024. Cụ thể, số vụ năm 2024 là hơn 6.000 vụ gây thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng, trong khi đó số vụ năm 2025 là khoảng 4.200 vụ gây thiệt hại gần 5.000 tỷ đồng.
AI và Deepfake: Từ trình diễn đến công cụ lừa đảo nguy hiểm
Theo các chuyên gia, điểm khác biệt đáng chú ý của năm 2026 chính là việc khai thác dữ liệu cá nhân bị rò rỉ làm “nhiên liệu” cho các cỗ máy AI. Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) cho biết: “Công nghệ Deepfake và sao chép giọng nói đã chuyển từ giai đoạn “trình diễn” sang trở thành “công cụ lừa đảo nguy hiểm”. Chỉ cần vài giây dữ liệu âm thanh hoặc hình ảnh từ mạng xã hội, AI có thể tái tạo diện mạo và giọng nói với độ chân thực rất cao...”.
Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) nhấn mạnh: “Thay vì gửi thông tin đại trà như trước đây, các đối tượng lừa đảo có xu hướng xây dựng những kịch bản được thiết kế riêng nhắm đến từng nhóm nạn nhân. Khi có trong tay các thông tin như họ tên, số định danh, số tài khoản, thông tin tín dụng, nơi làm việc hay quan hệ cá nhân, kẻ gian có thể dựng lên những tình huống rất sát thực tế như thông báo nợ xấu, yêu cầu xác minh danh tính, khóa tài khoản, điều tra vụ án hoặc giả danh người thân cần hỗ trợ khẩn cấp.”
Mô hình lừa đảo đa kênh và chiếm đoạt tài khoản ngân hàng
Năm 2026, mô hình lừa đảo đa kênh cũng được dự báo sẽ chứng kiến sự bùng nổ. Thay vì chỉ gửi một tin nhắn hoặc email giả mạo, tội phạm mạng có thể thiết kế cả một chuỗi tương tác nhằm tạo lòng tin. Khi nhiều kênh thông tin cùng xác nhận một nội dung, nạn nhân dễ tin rằng thông tin đó là thật.
Trong hầu hết các vụ lừa đảo trực tuyến, mục tiêu cuối cùng vẫn là chiếm đoạt tiền từ tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử. Sự phát triển của ngân hàng số và các nền tảng thanh toán trực tuyến mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu người dùng mất cảnh giác. Theo các cơ quan chức năng, gần đây đã ghi nhận một số trường hợp đối tượng chiếm đoạt eSIM của người dùng, từ đó kiểm soát số điện thoại dùng để xác thực dịch vụ ngân hàng.
Ông Lưu Danh Đức, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ thông tin, Ngân hàng Lộc Phát Việt Nam (LP Bank) cho biết: “Nhiều ngân hàng đã bổ sung công nghệ kiểm tra “người thật” nhằm phát hiện hình ảnh hoặc video giả do AI tạo ra. Tuy nhiên, các đối tượng vẫn tìm cách qua mặt hệ thống bằng nhiều thủ đoạn mới. Vì vậy, cuộc đấu giữa hệ thống bảo mật và tội phạm mạng luôn diễn ra như một “cuộc rượt đuổi” liên tục, đòi hỏi cả ngân hàng và người dùng phải luôn cảnh giác và cập nhật các biện pháp bảo vệ mới.”
Xây dựng lá chắn công nghệ và văn hóa an toàn số
Trước những phương thức lừa đảo ngày càng phức tạp, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái phòng chống toàn diện với các giải pháp mang tính chiến lược. Theo ông Lưu Danh Đức, các ngân hàng cần xây dựng hệ thống phòng, chống theo nhiều lớp công nghệ khác nhau, bao gồm cơ chế bảo vệ trên thiết bị di động và giám sát giao dịch theo thời gian thực.
Chuyên gia an ninh mạng Phan Phú Thuận, FPT Smart Cloud, Tập đoàn FPT nhấn mạnh: “Trong bối cảnh thông tin cá nhân của người dùng ngày càng dễ bị làm giả hoặc đánh cắp, các dấu hiệu nhận diện từ thiết bị và mạng viễn thông trở thành công cụ phát hiện gian lận đáng tin cậy hơn. Mỗi thiết bị mang một “dấu vân tay số” riêng như mã nhận dạng phần cứng, lịch sử đổi SIM hay thay máy.”
Chuyên gia Ngô Minh Hiếu đề xuất một số giải pháp cụ thể:
- Đối với doanh nghiệp: Tách kênh giao tiếp và kênh phê duyệt trong các giao dịch tài chính, tăng cường bảo mật bằng phương thức xác thực an toàn hơn.
- Ở cấp hệ thống: Kết hợp tín hiệu đa kênh để phát hiện bất thường sớm, triển khai chứng nhận nguồn gốc nội dung số như chuẩn C2PA.
Yếu tố con người: Tuyến phòng thủ quan trọng nhất
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù công nghệ có hiện đại đến đâu thì yếu tố con người vẫn là “tuyến phòng thủ” quan trọng nhất. Người dùng cần:
- Không tin hoàn toàn vào thông tin hiển thị trên màn hình (Caller ID).
- Cảnh giác với những cuộc gọi hoặc tin nhắn tạo cảm giác khẩn cấp bất ngờ.
- Thiết lập mật khẩu hoặc câu hỏi bí mật trong gia đình để xác minh danh tính.
- Hình thành thói quen chậm lại để xem xét, xác minh qua kênh độc lập và tin cậy trước mọi yêu cầu về tiền bạc.
Đại tá Nguyễn Huy Lục cho biết: “Trong thời gian tới, Cục A05 sẽ phối hợp các đơn vị cung cấp dịch vụ viễn thông, ngân hàng thành lập tổ công tác phản ứng nhanh để nhanh chóng xử lý các vụ việc lừa đảo trực tuyến.” Trong kỷ nguyên số, việc xây dựng văn hóa an toàn số, nơi mỗi cá nhân chủ động bảo vệ dữ liệu và danh tính của mình, chính là chìa khóa để bảo vệ tài sản và sự bình yên.
