Vụ cháy xe khách giường nằm tại Đồng Nai khiến 7 người tử vong tiếp tục đặt ra câu hỏi về kỹ năng thoát hiểm của hành khách, nhất là khi cửa lên/xuống xe bị khói lửa bao vây. Vụ xe khách 24 giường, chở 37 hành khách gặp tai nạn rồi bốc cháy trên quốc lộ 1, đoạn qua Đồng Nai vào ngày 21.7 vừa qua đã khiến 7 người tử vong và nhiều người bị thương. Đáng chú ý, đám cháy xuất hiện ngay khu vực cửa lên, xuống duy nhất của xe, khiến việc thoát nạn của hành khách gặp nhiều trở ngại.
Thiết kế cửa xe khách và lối thoát hiểm
Theo QCVN 09:2024/BGTVT, khoang cabin của xe khách phải bố trí ít nhất một cửa lên xuống ở bên phải theo chiều tiến của xe. Vì vậy, với xe khách liên tỉnh, xe du lịch... việc chỉ trang bị một cửa chính vẫn có thể đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Anh Nguyễn Thanh Phong, cố vấn dịch vụ đại lý ô tô tại TP.HCM cho biết, nhiều loại xe khách tại Việt Nam chỉ có một cửa lên, xuống, bố trí ở phía trước hoặc hai cửa, gồm một cửa phía trước và cửa còn lại đặt ở khu vực giữa hoặc phía sau xe. Thiết kế một cửa chính giúp nhà sản xuất tối ưu không gian bên trong, qua đó chở được nhiều người hơn. Theo anh Phong, kiểu xe này khá phổ biến tại các quốc gia Đông Nam Á nhưng không được ưa chuộng tại nhiều nước châu Âu.
Tuy nhiên, xe chỉ có một cửa lên xuống không đồng nghĩa hành khách chỉ có duy nhất một đường thoát. Về nguyên tắc, xe khách phải được bố trí cửa kính hoặc lối thoát hiểm để sử dụng khi cửa chính không thể mở trong tình huống nguy cấp.
Quy trình thoát hiểm khi xe khách bốc cháy
Khi phát hiện xe khách gặp tai nạn và bốc cháy, hành khách không nên theo phản xạ dồn toàn bộ về phía cửa trước. Đầu tiên, cần hô hoán để đánh thức và cảnh báo những người xung quanh, nhất là vào ban đêm. Sau đó quan sát nhanh hướng bùng phát hỏa hoạn, khói và xác định lối thoát gần nhất. Anh Phong cho rằng, trong trường hợp cửa chính vẫn còn an toàn, hành khách có thể nhanh chóng thoát ra theo lối này. Nếu khu vực đầu xe đã bị lửa bủa vây, cần lập tức tìm cửa sổ có ký hiệu thoát hiểm; tìm búa phá kính gần chỗ ngồi hoặc giường nằm để tiến hành phá bỏ lớp kính cửa sổ và thoát khỏi xe.
Thực tế, nhiều người đi xe khách thường không chú ý vị trí cửa kính thoát hiểm và búa phá kính khi lên xe. Đến lúc sự cố xảy ra, tâm lý hoảng loạn cùng khói che khuất tầm nhìn có thể khiến hành khách mất nhiều thời gian tìm dụng cụ, thậm chí tiếp tục di chuyển về phía cửa chính theo bản năng dù lối đi này không an toàn. Do đó, việc tận dụng búa thoát hiểm, vật dụng có đầu nhọn, cứng để phá kính là ưu tiên hàng đầu.
Cách sử dụng búa phá kính hiệu quả
Khi sử dụng búa thoát hiểm, nên đập mạnh vào góc hoặc sát mép cửa kính, thay vì tập trung lực vào khu vực giữa kính. Sau khi kính vỡ, cần dùng vật kính để gạt bỏ phần kính thừa, bám trên khung trước khi chui ra ngoài. Điều này giúp hạn chế mắc kẹt, kính vụn làm bị thương. Trong quá trình thoát nạn, không nên quay lại lấy hành lý, điện thoại hay tài sản cá nhân. Việc chen lấn cũng có thể làm tắc lối thoát, nhất là trên xe giường nằm có hành lang hẹp. Trẻ em, người cao tuổi và người bị thương cần được hỗ trợ trong khả năng, nhưng ưu tiên cao nhất vẫn là đưa mọi người ra khỏi khoang xe càng sớm càng tốt.
Đối phó với khói độc và các khuyến cáo
Ngoài lửa, khói độc cũng là mối nguy hiểm không kém cạnh. Trong không gian kín, khói có thể nhanh chóng che khuất tầm nhìn, gây cay mắt, khó thở, mất phương hướng và khiến nạn nhân bất tỉnh trước khi lửa lan tới. Anh Huỳnh Anh Tuấn, chuyên viên đào tạo kỹ năng thoát hiểm khuyến cáo, nếu khói tràn vào cabin, nên cúi thấp người hoặc bò sát sàn xe vì đây là nơi có lượng không khí sạch nhiều hơn so với khu vực phía trên đầu.
Đa phần, nhiều nhà xe hiện nay thường cung cấp nước lọc và chăn, mền cho hành khách khi lên xe. "Hành khách có thể tận dụng chăn, mền thấm nước để che miệng, mũi... qua đó giúp hạn chế hít phải khói độc và giảm cay mắt", anh Tuấn chia sẻ thêm. Ngoài ra, các nhà xe cũng nên hướng dẫn hành khách cách thoát hiểm trước mỗi chuyến đi, tương tự quy trình hướng dẫn an toàn trên máy bay. Nội dung có thể gồm vị trí lối thoát, búa phá kính và cách xử lý khi xe gặp tai nạn hoặc bốc cháy.
Trang thiết bị thoát hiểm chỉ thực sự phát huy tác dụng khi hành khách biết vị trí và cách sử dụng. Trong trường hợp xe khách gặp tai nạn rồi bốc cháy, việc quan sát nhanh tình hình, tìm phương án thoát hiểm và hạn chế hít khói độc vô cùng quan trọng, giúp tăng cơ hội tự cứu lấy chính mình và những người xung quanh.
