Ngày 12/5, tại Hà Nội, Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)” đã diễn ra, thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia và công chúng. Diễn đàn do Liên minh Niềm tin số tổ chức, phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và MoMo đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.
Tại diễn đàn, bà Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc CafeBiz và bà Nguyễn Thị Khánh Vân, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Tín nhiệm Không gian mạng Việt Nam đã có phần chia sẻ quan trọng về chủ đề “Ảnh hưởng số và trách nhiệm trong tài chính”.
“Không tồn tại lợi nhuận siêu khủng trong thời gian dài”
Diễn giả dẫn một dự án đầu tư được nhiều KOL trong ngành tài chính quảng bá rầm rộ trên không gian mạng gần đây. Theo giới thiệu, cơ hội đầu tư này mang lại mức lãi suất khoảng 40% mỗi tháng, tương đương hơn 1% mỗi ngày. “Khi nhận được thông tin về dự án, tôi thử đặt ra một bài toán: nếu đầu tư 250 triệu đồng, mỗi ngày mở mắt ra tôi có thể thu về khoảng 2,5 triệu đồng; mỗi tháng nhận khoảng 100 triệu đồng. Chỉ sau 3 tháng có thể hoàn vốn. Điều đáng chú ý là nhà đầu tư gần như không phải làm gì. Tất cả đã có AI xử lý. Việc duy nhất cần làm là nạp tiền vào hệ thống và chờ khoản thu nhập tự động”, bà Khánh Vân cho biết.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia có nhiều năm quan sát và phân tích trong ngành tài chính, bà Nguyễn Minh Thư nhấn mạnh đến con số 40% mỗi tháng, tương đương hơn 1% mỗi ngày, khoảng 480% mỗi năm. Tức sau một năm, khoản đầu tư có thể tăng khoảng 5,8 lần, gần gấp 6 lần. Nếu đầu tư 100 triệu đồng từ ngày 1/1 đến 31/12, số tiền có thể thành gần 600 triệu đồng.
“Đó là một con số không tưởng và đặt ra rất nhiều câu hỏi. Hãy hình dung, khi gửi tiền ngân hàng, lãi suất thông thường chỉ khoảng 7-9% mỗi năm. Ngay cả khi có số tiền rất lớn, vài trăm tỷ hay nghìn tỷ đồng, mức lãi suất thương lượng được cũng chỉ khoảng 11% mỗi năm. Trong khi đó, ở đây là 480% mỗi năm, tức gần gấp 6 lần chỉ sau một năm. Một mức lợi nhuận quá cao trong thị trường tài chính, lại được quảng bá là không có rủi ro, là dấu hiệu rất đáng ngờ. Những cơ hội đầu tư như vậy thường không tồn tại lâu, và chắc chắn không tồn tại lâu dài”, bà Thư nhấn mạnh.
Nguyên tắc dòng tiền và dấu hiệu lừa đảo
Phó Giám đốc CafeBiz lưu ý, trong tài chính có một nguyên tắc: dòng tiền đánh hơi lợi nhuận rất nhanh. Không gì nhạy với lợi nhuận bằng dòng tiền. Nếu thực sự tồn tại cơ hội sinh lời lớn như vậy, các quỹ đầu tư, nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp sẽ lập tức đổ tiền vào và san phẳng mọi lợi thế. Đó là lý do thị trường gần như không tồn tại những mức lợi nhuận siêu khủng kéo dài trong thời gian dài.
Điều thứ hai, theo bà Thư, một video chuyên nghiệp, thuyết phục, đẹp mắt không đồng nghĩa với hiệu quả đầu tư. Một công nghệ AI đầu tư bằng bot tự động hay công nghệ độc quyền cũng không nói lên điều gì. Trên thực tế, việc đầu tư bằng bot tự động đã xuất hiện từ rất lâu, đặc biệt trong thị trường forex và cả thị trường crypto. Tuy nhiên, phần lớn công nghệ đó không được công khai để chứng minh với thị trường và quan trọng nhất là không thể chứng minh được tính hiệu quả.
“Một KOL có nhiều người theo dõi hay tương tác cao cũng không phải bảo chứng cho mức độ an toàn hay uy tín. Hãy hình dung nhiều người liên tục check-in tại các sự kiện lớn, xuất hiện cùng người nổi tiếng hoặc những cá nhân có uy tín trong ngành. Nhưng điều họ muốn kể với công chúng là gì? Tôi luôn băn khoăn về câu chuyện đằng sau việc họ cố gắng xuất hiện ở những nơi sang trọng hay đi cùng người nổi tiếng. Bởi thực tế, điều đó hoàn toàn không liên quan đến mức độ đáng tin cậy trong nghề nghiệp, đặc biệt là nghề nghiệp tài chính”, bà Thư nhấn mạnh.
Bà Nguyễn Thị Khánh Vân cho biết thêm, thực tế, đây là một bẫy lừa đảo liên quan đến vụ án tài sản số Bitconnect – một trong những vụ lừa đảo lớn nhất thế giới, gây thiệt hại khoảng 2 tỷ USD cho hơn 4.000 nạn nhân tại 95 quốc gia. Với mô hình này, kẻ lừa đảo chỉ cần xây dựng một kịch bản săn mồi, còn toàn bộ mất mát sẽ thuộc về người dùng.
KOL tài chính như “ngân hàng phát hành niềm tin”
Theo chuyên gia, không gian mạng giúp các KOL tài chính nhanh chóng xây dựng ảnh hưởng thông qua các nội dung về đầu tư, bảo hiểm hay quản lý tài chính cá nhân. Nhờ khả năng biến kiến thức tài chính khô khan thành nội dung dễ hiểu, dễ lan truyền, họ dễ dàng thu hút sự chú ý và tạo dựng niềm tin từ người xem.
“KOL tài chính hiện nay giống như một ‘ngân hàng phát hành niềm tin’. Họ sử dụng hình ảnh cá nhân, câu chuyện thành công và cách kể chuyện dễ lan truyền để thu hút cộng đồng. Niềm tin lúc này cũng giống như một loại tiền tệ. Người nào thu hút được càng nhiều niềm tin thì càng sở hữu một ‘kho dự trữ niềm tin’ lớn. Điều đáng lo ngại là niềm tin đang được tạo ra nhanh hơn năng lực kiểm chứng của người dùng”, bà Vân nêu quan điểm.
Cơ chế tâm lý dẫn đến bẫy đầu tư
Lý giải về ảnh hưởng của các KOL tài chính tới cộng đồng, bà Nguyễn Minh Thư cho rằng điều này xuất phát từ một số cơ chế tâm lý trong não bộ con người. Thứ nhất là ‘hiệu ứng hào quang’: khi quan sát một người, chúng ta thường suy diễn từ một đặc điểm sang toàn bộ con người họ. Thứ hai là ‘thiên kiến xác nhận’: con người luôn có xu hướng tìm kiếm và tin vào những thông tin phù hợp với niềm tin sẵn có. Thứ ba là ‘bằng chứng xã hội’ trên mạng xã hội: những bình luận tích cực hoàn toàn có thể bị thao túng hoặc làm giả.
Bà Nguyễn Thị Khánh Vân cho biết nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Australia đang siết chặt quản lý KOL tài chính, với trọng tâm là tính minh bạch thay vì mức độ nổi tiếng. Theo bà, người dùng cần được biết đâu là chia sẻ khách quan, đâu là nội dung có yếu tố quảng bá thương mại. Khi nói về đầu tư, KOL không chỉ nhấn mạnh lợi nhuận mà phải đồng thời cảnh báo rủi ro.
Làm sao phân biệt KOL tài chính có trách nhiệm với scammer?
Để trả lời câu hỏi này, bà Nguyễn Minh Thư dẫn một ví dụ: Giả sử có hai người cùng bán cho bạn một căn nhà và cả hai đều nhận hoa hồng. Người A đứng trước căn nhà với vẻ ngoài bóng bẩy, khẳng định đây là cơ hội cuối cùng, giá sẽ tăng gấp nhiều lần. Người B thì khác: họ dẫn bạn đi xem căn nhà, chỉ ra điểm yếu và rủi ro, đồng thời cung cấp thêm thông tin về thị trường. Qua đó, chúng ta thấy rõ sự khác biệt: người A bán giấc mơ, người B cung cấp kiến thức và cơ hội.
Tương tự, scammer tài chính thường bán giấc mơ làm giàu nhanh, còn KOL tài chính có trách nhiệm sẽ giúp người dùng hiểu rủi ro và đồng hành cùng họ. Một KOL tài chính có trách nhiệm sẽ ưu tiên giáo dục tài chính hơn là thúc đẩy đầu tư. Họ luôn nói rõ đâu là trải nghiệm cá nhân, đâu là góc nhìn tham khảo. Họ không đưa ra khuyến nghị mua bán cụ thể hay kích động tâm lý FOMO của người xem.
Phó Giám đốc Cafebiz nhấn mạnh việc kinh doanh, cung cấp dịch vụ chứng khoán khi chưa được Uỷ ban Chứng khoán nhà nước cấp phép là hành vi bị nghiêm cấm theo khoản 4 Điều 12 Luật Chứng khoán. Các vị chuyên gia gửi tới thông điệp: “KOL tài chính tử tế là người thắp đèn dẫn đường cho khán giả, chứ không phải đẩy khán giả vào bóng tối”.
