Từ những lời miệt thị "ghim mãi trong tim"
Lê Khánh Linh (28 tuổi), chủ tiệm bánh bao tại Hà Nội và là TikToker nổi tiếng với biệt danh "Béo mà cháy", xuất hiện trên mạng xã hội với hình ảnh tràn đầy năng lượng, tự tin và hài hước. Tuy nhiên, ít ai biết rằng đằng sau những clip vui vẻ ấy là hành trình dài đối diện với body shaming kéo dài nhiều năm.
Ở tuổi 18, khi bạn bè còn ngồi trên ghế nhà trường, Linh đã lựa chọn lập gia đình và làm mẹ. Sau khi sinh con, từ cô gái nặng 46 kg, cô tăng gần 30 kg. Sự thay đổi ngoại hình này trở thành tâm điểm của những lời bàn tán trên mạng xã hội.
"Người ta thường nói những lời khen có cánh chẳng bao giờ dễ nhớ, nhưng những lời chê khắt khe thì ghim mãi trong tim", Linh chia sẻ. Cô thừa nhận đã nhiều lần cố gắng giảm cân nhưng chưa thành công, và mỗi lần mở điện thoại là một lần đối diện với những bình luận tiêu cực như những nhát cắt vô hình vào lòng tự trọng.
Không chỉ là vài câu nói bông đùa
Từ câu chuyện của Khánh Linh cho thấy body shaming không chỉ đơn thuần là vài câu nói bông đùa. Đó là sự xâm phạm trực tiếp đến danh dự và nhân phẩm của một con người. Trong thời đại mạng xã hội, nơi ngoại hình dễ bị phán xét và chuẩn mực cái đẹp bị bóp méo bởi ứng dụng chỉnh sửa, bộ lọc và thuật toán, nhiều người đã rơi vào vòng xoáy tự ti.
Không ít trường hợp bị lo âu, trầm cảm, thậm chí có hành vi tiêu cực khi bị miệt thị ngoại hình. Đáng chú ý, trẻ em là nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất trước hiện tượng này.
Trẻ em: Nhóm đối tượng dễ tổn thương
Theo bà Lê Thị Mai Quyên, chuyên gia tư vấn Tổng đài quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, thời gian gần đây tổng đài tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ em gái từ 11 đến 16 tuổi bị nói xấu, bình luận xúc phạm trên Facebook, TikTok hoặc trong các hội nhóm lớp.
"Ở độ tuổi 11 - 16, các em thường có nhu cầu được xã hội công nhận rất lớn. Những bình luận bôi nhọ trên mạng có sức công phá mạnh mẽ đến lòng tự trọng", bà Quyên nhấn mạnh. "Chúng ta không thể xóa sạch mọi bình luận tiêu cực, vì vậy cần xây dựng bản lĩnh tâm lý cho trẻ từ bên trong."
"Ác mộng" mang tên deepfake
Nếu body shaming là sát thương từ lời nói, thì deepfake - công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để cắt ghép, tạo ra các hình ảnh, video nhạy cảm gây hiểu nhầm - lại là "cơn ác mộng" đối với các nạn nhân.
Bà Quyên cho biết: "Mạng xã hội là mạng ảo, nhưng tổn thương là thật. Có trường hợp trẻ tham gia các hội nhóm cùng sở thích rồi làm quen, trò chuyện qua video call. Những đối tượng xấu đã chụp lại màn hình và đe dọa, ép buộc trẻ phải thực hiện những hành động gợi cảm hơn hoặc gửi hình ảnh nhạy cảm."
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) chia sẻ: "Chỉ cần 30 giây, kẻ xấu có thể dùng AI tạo ra hình ảnh hay video giả mạo. Các đối tượng này đăng lên Telegram hoặc các trang web 'đen' ở nước ngoài. Dù chúng tôi có hỗ trợ gửi báo cáo, nhưng không phải nền tảng nào cũng hỗ trợ gỡ bỏ."
Những bẫy tình cảm tinh vi
Theo ông Hiếu, nhiều bẫy tình cảm được giăng ra rất tinh vi. Đối tượng sử dụng hình ảnh của người khác để kết bạn, xây dựng lòng tin, dụ nạn nhân gửi ảnh chân dung hoặc gọi Facetime, sau đó cắt ghép thành nội dung nhạy cảm để tống tiền.
"Lừa đảo sử dụng AI, deepfake ngày càng gia tăng và chưa có dấu hiệu dừng lại. Có trường hợp nạn nhân bị ảnh hưởng tâm lý nặng nề, không dám đến trường vì bạn bè trêu chọc, cuối cùng phải chuyển trường, thậm chí chuyển nơi ở", ông Hiếu PC cảnh báo.
Kích hoạt "lá chắn số" bảo vệ bản thân
Các chuyên gia nhìn nhận, việc gỡ bỏ hình ảnh, video, bài đăng chỉ là giải quyết phần ngọn. Để tránh bị tội phạm tiếp cận, bà Đinh Thị Như Hoa, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), khuyến cáo người dùng mạng xã hội cần cảnh giác cao độ khi kết bạn trực tuyến.
Những biện pháp bảo vệ cần thiết:
- Kiểm tra kỹ thông tin cá nhân, danh sách bạn chung, bài đăng, tương tác, ảnh đại diện của người lạ trước khi kết bạn
- Không kết bạn với người lạ và không công khai danh sách bạn bè
- Hạn chế đăng thông tin cá nhân và đặt tài khoản ở chế độ bạn bè
- Tuyệt đối không gửi hình ảnh, clip nhạy cảm cho bất kỳ ai, kể cả người yêu
- Theo dõi các bài đăng, bình luận, hoặc tương tác nếu có dấu hiệu nghi ngờ
Trách nhiệm của cả cộng đồng
Chuyên gia Ngô Minh Hiếu nhấn mạnh: "Không gian mạng mở ra cơ hội thể hiện bản thân, kết nối và sáng tạo, nhưng đi cùng đó là những rủi ro, danh tính có thể bị bóp méo, hình ảnh bị cắt ghép. Giữa thời đại AI bùng nổ, bảo vệ quyền riêng tư và phẩm giá cá nhân không còn là câu chuyện của riêng ai."
Đó là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, nền tảng công nghệ và cả cộng đồng, để mỗi người, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ, không phải trở thành nạn nhân trên không gian mạng. Hãy là người dùng mạng xã hội văn minh, cùng chung tay xây dựng không gian mạng an toàn, tích cực và đúng pháp luật.
