Thất bại đau đớn của Zuckerberg: 5 năm đốt 80 tỷ USD vào metaverse
Mark Zuckerberg, nhà sáng lập Meta, đang phải đối mặt với một trong những thất bại thảm hại nhất trong sự nghiệp của mình. Sau 5 năm theo đuổi giấc mơ metaverse với khoản đầu tư khổng lồ lên tới 80 tỷ USD, tầm nhìn về một vũ trụ ảo nhập vai đã gần như sụp đổ hoàn toàn.
Từ tuyên bố đầy tham vọng đến sự thật phũ phàng
Năm 2021, Zuckerberg đã gây chấn động khi tuyên bố tương lai của Facebook sẽ là metaverse - một thế giới số nơi con người có thể làm việc, vui chơi và giao tiếp thông qua công nghệ thực tế ảo. Để thể hiện cam kết, ông đã đổi tên công ty thành Meta với kỳ vọng sẽ dẫn dắt cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo.
Tuy nhiên, những tháng gần đây đã chứng kiến sự thoái lui đáng kể. Meta đã cắt giảm 10% nhân sự tại bộ phận metaverse và thay đổi chiến lược với Horizon Worlds - ứng dụng chủ lực của họ. Tuần này, công ty thậm chí còn thông báo người dùng sẽ không thể truy cập thế giới nhập vai này bằng kính thực tế ảo từ ngày 15/6, trước khi rút lại một phần tuyên bố.
"Hình dung ban đầu của Zuckerberg về metaverse trên thực tế đã chấm dứt", một nhà phân tích nhận định. Ngay cả sau khoản đầu tư khổng lồ, metaverse vẫn chỉ thu hút một nhóm nhỏ người đam mê công nghệ, trong khi các nền tảng như Roblox và Fortnite lại phát triển mạnh mẽ.
Chuyển hướng sang AI: Sự thay đổi chiến lược đột ngột
Thay vì tiếp tục theo đuổi metaverse, Meta đang dồn toàn lực cho trí tuệ nhân tạo. Năm ngoái, Zuckerberg đã công bố tầm nhìn mới xoay quanh "siêu trí tuệ" - một dạng AI quyền năng có thể trở thành người bạn đồng hành cá nhân.
Công ty dự kiến chi ít nhất 115 tỷ USD trong năm nay, chủ yếu cho phát triển AI, bao gồm xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Sự thay đổi này thể hiện rõ trong bài phát biểu của Zuckerberg tại hội nghị nhà phát triển tháng 9, nơi ông chỉ nhắc đến "metaverse" hai lần nhưng đề cập AI tới 23 lần.
"Họ bám lấy thuật ngữ 'metaverse' mà thực ra không thực sự hiểu rõ khái niệm này", Wagner James Au, tác giả cuốn "Making a Metaverse That Matters" nhận xét. "Những nỗ lực trong chiến lược metaverse của họ dường như hoàn toàn phớt lờ những gì các nền tảng trước đó đã học được".
Hành trình gian nan từ năm 2014
Hành trình theo đuổi metaverse của Zuckerberg bắt đầu từ năm 2014 khi ông chi 2 tỷ USD mua Oculus, một startup sản xuất kính thực tế ảo. Ông tin rằng công nghệ này sẽ vượt qua smartphone để trở thành thiết bị điện toán thế hệ tiếp theo.
Để biến ý tưởng thành hiện thực, Zuckerberg đã:
- Mua lại các studio game để phát triển trò chơi VR
- Rót hàng triệu USD tài trợ cho hệ sinh thái nhà phát triển
- Quảng bá mạnh mẽ các thiết bị đeo VR
Tuy nhiên, hành trình này gặp nhiều khó khăn. Facebook từng phải bán kính VR với giá lỗ, và năm 2019, Zuckerberg thừa nhận với nhà đầu tư rằng VR đang "mất nhiều thời gian hơn một chút" so với kỳ vọng để sinh lời.
Đại dịch và cơ hội bị bỏ lỡ
Khi đại dịch Covid-19 bùng phát năm 2020, ý tưởng tương tác trong thế giới ảo thay vì gặp trực tiếp bỗng trở nên khả thi hơn. Zuckerberg và các cộng sự tin rằng mọi người sẽ đón nhận metaverse - một thuật ngữ được nhà văn khoa học viễn tưởng Neal Stephenson phổ biến.
Ông hình dung một thế giới nơi con người có thể "dịch chuyển tức thời khắp metaverse giống như nhấp vào một đường link trên internet". "Loại bỏ những chuyến đi làm hằng ngày sẽ giúp chúng ta bớt thời gian mắc kẹt trong giao thông và có thêm thời gian cho những việc quan trọng", Zuckerberg từng tuyên bố đầy nhiệt huyết.
Nhiều công ty lớn như Disney và Crate & Barrel đã bổ nhiệm "giám đốc metaverse" để khám phá xu hướng này. Một báo cáo của McKinsey năm 2022 thậm chí dự báo metaverse có thể tạo ra giá trị 5.000 tỷ USD vào năm 2030.
Những rào cản không thể vượt qua
Tuy nhiên, Meta nhanh chóng gặp phải những vấn đề nghiêm trọng:
- Phiên bản đầu tiên của Horizon Worlds đầy lỗi kỹ thuật
- Các avatar thô sơ, thiếu hoàn thiện, có thời điểm chỉ gồm phần thân trên lơ lửng
- Thiếu sự đồng thuận từ người dùng đại chúng
- Các trò chơi VR như Supernatural và Beat Saber không đạt quy mô đủ lớn
Eric Seufert, một nhà phân tích di động độc lập, nhận định: "Về cơ bản, họ đang dần khép lại toàn bộ thử nghiệm đó, vì họ nhận ra rằng để ép VR trở thành một nền tảng độc lập sẽ cần thêm nhiều năm nữa và nhiều thế hệ phần cứng nữa".
Không chỉ Meta gặp khó
Meta không phải công ty duy nhất vật lộn với metaverse. Apple đã ra mắt kính Vision Pro vào năm 2024 - một kỳ quan công nghệ nhưng có giá lên tới 3.500 USD, tương đương khoản trả góp thế chấp nhà trung bình hàng tháng ở San Francisco.
Với nhiều người, mức giá này là không thể chấp nhận được, làm hạn chế đáng kể tiềm năng phổ biến của công nghệ.
Metaverse chưa chết, nhưng đã thay đổi
Các lãnh đạo Meta vẫn khẳng định metaverse chưa chết, chỉ là thị hiếu người dùng đã thay đổi. Tuy nhiên, giọng điệu trong các thông điệp của công ty đã trở nên khiêm tốn hơn rõ rệt.
Samantha Ryan, Phó chủ tịch phụ trách nội dung tại bộ phận Reality Labs của Meta, viết trong blog gần đây: "Đôi khi, chúng tôi làm rất tốt. Một vài lúc khác, chúng tôi làm sai. Và khi điều đó xảy ra, chúng tôi nhìn vào dữ liệu, tiếp nhận phản hồi, đưa ra những điều chỉnh dứt khoát trong chiến lược kinh doanh và tiếp tục xây dựng".
Meta vẫn duy trì Horizon Worlds trên điện thoại di động và có mảng kinh doanh kính thực tế tăng cường phát triển tốt. Công ty cũng khẳng định vẫn là "nhà đầu tư lớn nhất trong ngành thực tế ảo" và có "lộ trình mạnh mẽ cho các dòng kính VR tương lai".
Tuy nhiên, với việc chuyển trọng tâm sang AI và cắt giảm đầu tư vào metaverse, giấc mơ thay đổi thế giới bằng vũ trụ ảo của Zuckerberg đã không thành hiện thực như kỳ vọng ban đầu.
