Vườn ươm robot Trung Quốc: Nơi AI dạy máy móc thành thạo kỹ năng đời thường
Trong một cơ sở rộng lớn khoảng 12.000 mét vuông tại thành phố Vũ Hán, những kỹ sư trẻ tuổi của Trung Quốc đang miệt mài huấn luyện các robot hình người thực hiện những công việc hết sức bình thường. Từ việc phục vụ bánh bao, lau chùi bàn ghế, dọn dẹp phòng ốc cho đến gấp quần áo, mọi thao tác đều được robot luyện tập một cách tỉ mỉ.
Mọi chuyển động đều trở thành dữ liệu quý giá
Tại phòng thí nghiệm trị giá 200 triệu nhân dân tệ (tương đương 29 triệu USD), từng cử động của robot đều được hệ thống camera và cảm biến ghi lại chi tiết. Cách cánh tay vươn ra, góc xoay của các khớp, cho đến lực tác động khi cầm nắm đồ vật - tất cả đều được chuyển hóa thành nguồn dữ liệu huấn luyện cho trí tuệ nhân tạo.
Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Hồ Bắc chỉ là một trong hàng chục "vườn ươm đào tạo robot" do nhà nước tài trợ đang mọc lên khắp Trung Quốc. Mục tiêu của mạng lưới này là xây dựng kho dữ liệu khổng lồ chuyên biệt dành cho robot, nhằm thúc đẩy ngành robot hình người - lĩnh vực được Bắc Kinh xác định là công nghệ chiến lược cho tương lai.
"Chúng tôi giống như những người thầy giáo, còn robot chính là học sinh", Zhang Jia, quản lý chương trình 21 tuổi tại trung tâm, chia sẻ. "Con người chỉ cần học vài lần là có thể hiểu và thực hiện. Nhưng với robot, cùng một hành động phải được lặp đi lặp lại hàng trăm, hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lần mới có thể thuần thục."
Cuộc đua tích lũy dữ liệu robot
Việc tích lũy dữ liệu được xem là chìa khóa then chốt giúp robot bước ra khỏi phòng thí nghiệm và hoạt động hiệu quả trong thế giới thực. Trong kế hoạch 5 năm 2026–2030, Trung Quốc đã đưa "trí tuệ hiện thân" - tức AI gắn liền với robot vật lý - vào danh sách sáu ngành công nghiệp tương lai cần ưu tiên phát triển.
Theo kế hoạch này, các trung tâm huấn luyện, mô hình AI tiên tiến và hệ thống phần cứng mới sẽ được phát triển nhằm thúc đẩy việc triển khai robot hình người trên quy mô lớn. Các chuyên gia nhận định rằng một trong những trở ngại lớn nhất của ngành robot hiện nay chính là sự thiếu hụt dữ liệu huấn luyện chuyên biệt.
Trong khi các mô hình AI như ChatGPT hay DeepSeek được huấn luyện bằng hàng tỷ đoạn văn bản từ internet, thì dữ liệu về chuyển động vật lý của robot lại vô cùng khan hiếm. Để giải quyết vấn đề này, các công ty tại Mỹ và Trung Quốc đang thử nghiệm nhiều phương pháp khác nhau.
Tesla từng sử dụng video ghi lại con người thực hiện các thao tác để huấn luyện robot Optimus, trong khi startup 1X Technologies tại Thung lũng Silicon dự định đưa robot vào các hộ gia đình và cho phép con người điều khiển từ xa trong quá trình robot học hỏi.
Đầu tư mạnh mẽ từ chính quyền địa phương
Tại Trung Quốc, các chính quyền địa phương đang đổ vốn lớn vào các trung tâm dữ liệu robot. Từ thành phố công nghệ Hàng Châu đến Miên Dương, nhiều địa phương đã xây dựng các "nông trại robot" để thu thập dữ liệu và phát triển ngành công nghiệp mới này.
Riêng tỉnh Hồ Bắc đã thành lập quỹ nhà nước trị giá 10 tỷ nhân dân tệ dành riêng cho phát triển robot hình người. Theo Jay Huang, trưởng bộ phận công nghệ công nghiệp châu Á của Bernstein Research, cách tiếp cận này cho thấy Trung Quốc đang ngày càng chủ động hơn trong việc hỗ trợ các ngành công nghiệp mới nổi.
"Nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ, dữ liệu có thể được chia sẻ rộng rãi trong toàn ngành. Điều này giúp các công ty cùng tiến về một hướng và đẩy nhanh tốc độ phát triển công nghệ một cách đáng kể", ông nhấn mạnh.
Quy trình huấn luyện tỉ mỉ như dạy học sinh
Tại phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Zhang giám sát 70 huấn luyện viên trẻ làm việc theo ca 8 giờ để đào tạo 46 robot. Họ điều khiển robot bằng thiết bị từ xa hoặc bộ điều khiển gắn cảm biến, buộc robot lặp lại cùng một động tác nhiều lần cho đến khi hoàn hảo.
Ở khu vực khác, các nhân viên liên tục xem lại video từ hệ thống camera, gắn nhãn cho từng chuyển động như "xoay trái", "duỗi tay" hay "nhặt vật". Theo Zhang, trung tâm này có thể tạo ra khoảng 100 giờ dữ liệu sử dụng được mỗi ngày.
Những dữ liệu này, bao gồm video, thông tin vị trí, vận tốc và lực của từng bộ phận robot, sau đó được đưa vào các mô hình AI chuyên dụng, thường được gọi trong ngành là mô hình "thị giác - ngôn ngữ - hành động". Mục tiêu cuối cùng là giúp robot học được những kỹ năng tổng quát, chẳng hạn tự nhặt một chai nước mà không cần lập trình sẵn từng bước cụ thể.
Những thách thức không nhỏ phía trước
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng con đường phía trước vẫn còn nhiều khó khăn. Theo Zhao Xiang, đồng sáng lập startup Motphys - đơn vị phát triển nền tảng mô phỏng robot, việc thu thập dữ liệu quy mô lớn là nhiệm vụ cực kỳ tốn kém về thời gian và chi phí.
Một bước đột phá trong trí tuệ robot có thể đòi hỏi hàng trăm triệu hoặc thậm chí hàng tỷ giờ dữ liệu huấn luyện. Một vấn đề khác là khả năng tái sử dụng dữ liệu giữa các loại robot khác nhau. Dữ liệu thu thập từ một robot hiện chưa dễ dàng áp dụng cho robot có phần cứng khác, trong khi thiết kế robot lại thay đổi với tốc độ chóng mặt.
Tuy nhiên, những tiến bộ ban đầu đã bắt đầu xuất hiện. Các mô hình robot của Google DeepMind gần đây cho thấy khả năng chuyển giao một số kỹ năng giữa các nền tảng robot khác nhau, mở ra triển vọng tích cực cho ngành công nghiệp này.
Lợi ích trước mắt cho ngành robot Trung Quốc
Ngay cả khi hiệu quả công nghệ chưa thực sự chắc chắn, chiến lược này vẫn mang lại một lợi ích rõ ràng: tạo ra nhu cầu lớn cho các nhà sản xuất robot trong nước. Trung tâm Vũ Hán đã mua hàng chục robot từ công ty AgiBot tại Thượng Hải với giá khoảng 350.000 nhân dân tệ mỗi chiếc.
Theo ước tính của Bernstein, khoảng 20% trong số hơn 20.000 robot hình người được bán tại Trung Quốc năm ngoái đã được mua bởi các trung tâm thu thập dữ liệu. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường robot phục vụ cho mục đích nghiên cứu và huấn luyện.
Tại một trung tâm khác mà phóng viên Financial Times từng ghé thăm, một dãy robot hình người đứng bất động trong đại sảnh lớn. Một nhân viên giải thích với nụ cười: "Những con robot đó không dùng để thu thập dữ liệu. Chúng chỉ dùng để biểu diễn mỗi khi có quan chức cấp cao tới thăm và kiểm tra."
Sự phát triển của các "vườn ươm robot" này không chỉ thể hiện tham vọng công nghệ của Trung Quốc, mà còn cho thấy cách tiếp cận bài bản trong việc xây dựng nền tảng dữ liệu cho tương lai của ngành robot toàn cầu.
