Việt Nam chính thức ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia
Việc ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa định hướng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, khung này cũng là công cụ thiết thực để thực thi Luật Trí tuệ nhân tạo sẽ chính thức có hiệu lực từ tháng 3 năm 2026.
Yêu cầu cốt lõi về an toàn và đạo đức
Theo Thông tư mới được ban hành, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia quy định rõ ràng các yêu cầu bắt buộc đối với mọi tổ chức và cá nhân trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, phát triển và triển khai hệ thống AI. Nguyên tắc nền tảng được nhấn mạnh là việc phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo phải luôn bảo đảm tính an toàn tuyệt đối, độ tin cậy cao và tuyệt đối không được gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm cũng như đời sống tinh thần của con người.
Các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm pháp lý và đạo đức trong việc thiết kế hệ thống an toàn ngay từ giai đoạn đầu tiên. Họ phải chủ động xác định trước tất cả các kịch bản có khả năng gây hại và xây dựng các biện pháp phòng ngừa phù hợp, hiệu quả. Khung đạo đức yêu cầu phải bảo đảm sự kiểm soát và khả năng can thiệp trực tiếp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống AI, với mức độ can thiệp tỷ lệ thuận với mức độ ảnh hưởng của hệ thống đó.
Giảm thiểu thiên lệch và bảo vệ nhóm yếu thế
Một trong những yêu cầu quan trọng khác là việc nhận diện và giảm thiểu tối đa các loại thiên lệch, bao gồm thiên lệch dữ liệu, thiên lệch mô hình và thiên lệch trong quá trình vận hành. Các tổ chức phải xem xét đầy đủ và toàn diện tác động tiềm ẩn của hệ thống AI đối với các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội, như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác.
Bên cạnh đó, tổ chức và cá nhân phải thực hiện việc thông báo minh bạch, phù hợp về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo. Họ cần cung cấp thông tin ở mức hợp lý về mục tiêu, phạm vi hoạt động, nguồn dữ liệu, cách thức hoạt động tổng quát và các giới hạn cụ thể của hệ thống, nhằm tránh gây hiểu nhầm hoặc thổi phồng về năng lực thực tế của hệ thống AI.
Khuyến khích đổi mới có trách nhiệm
Khung đạo đức không chỉ đặt ra các quy định bắt buộc mà còn tích cực khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các tổ chức, cá nhân được khuyến khích triển khai thử nghiệm, thí điểm và mở rộng ứng dụng AI theo hướng có trách nhiệm, thúc đẩy nghiên cứu mở và chia sẻ tri thức một cách phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành.
Đồng thời, khung đạo đức cũng nhấn mạnh việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tạo môi trường lành mạnh cho sáng tạo. Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia sẽ được rà soát, cập nhật định kỳ 3 năm một lần hoặc ngay khi có những thay đổi lớn về công nghệ, pháp luật và thực tiễn quản lý, đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả theo thời gian.
