Đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trăn trở lâu nay của các lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết chiến lược như Nghị quyết 57, 70, 79... Nhiều cuộc họp quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn đã được tổ chức dưới sự chỉ đạo quyết liệt, thể hiện quyết tâm đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Để hiện thực hóa khát vọng này, cần có những doanh nghiệp nội địa đủ năng lực làm chủ công nghệ chiến lược. Cuộc trò chuyện giữa Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel, Trung tướng Tào Đức Thắng, với Báo Nhân dân diễn ra trong bối cảnh Viettel chủ động tham gia phát triển 9 trên tổng số 10 nhóm công nghệ chiến lược theo Quyết định 1311/QĐ-TTg của Thủ tướng.
Đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi
Phóng viên: Hiện nay “đổi mới sáng tạo” được nhắc đến nhiều, đôi khi trở thành khẩu hiệu. Ở Viettel, làm thế nào để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành năng lực cốt lõi?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: “Đổi mới sáng tạo” trước hết phải là sự thay đổi so với cái cũ, nhưng thay đổi phải có hàm lượng sáng tạo và tạo ra kết quả tốt hơn. Văn hóa Viettel luôn đề cao tinh thần đổi mới sáng tạo và sự khác biệt. Sản phẩm sau phải khác biệt, chất lượng hơn, chính xác hơn, ưu việt hơn. Tinh thần này đã ăn sâu vào văn hóa của đội ngũ cán bộ, nhân viên và lãnh đạo. Với lãnh đạo, đổi mới là yêu cầu thường trực để dẫn dắt tổ chức, không thể dùng tư duy cũ tạo chiến lược mới. Ở Viettel, các cấp lãnh đạo luôn đau đáu, ám ảnh về đổi mới sáng tạo, không bằng lòng với kết quả trung bình, luôn khao khát tìm cái mới. Sự khác biệt là chiến lược phát triển: khi ra nước ngoài, không thể đi giống người đi trước, phải tạo ra khác biệt.
KPI và kỷ luật không triệt tiêu sáng tạo
Phóng viên: Việc “cứng hóa” mục tiêu bằng KPI có triệt tiêu sáng tạo không?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Trong nghiên cứu công nghệ quy mô lớn, không thể làm việc theo ngẫu hứng. Mục tiêu và áp lực đủ lớn sẽ giúp sáng tạo đi đúng hướng. Viettel áp dụng “giao đầu, kiểm tra đáy” – giao mục tiêu rõ ràng, kiểm tra sát sản phẩm thực tế. Kỷ luật và sáng tạo không đối lập mà bổ trợ: kỷ luật giúp hiện thực hóa và nhân rộng ý tưởng sáng tạo với tốc độ nhanh hơn.
Chấp nhận rủi ro và quản trị đổi mới
Phóng viên: Viettel chấp nhận và quản trị rủi ro trong đổi mới như thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Rủi ro luôn tồn tại. Viettel đưa rủi ro vào phạm vi kiểm soát ngay từ giai đoạn thử nghiệm: làm từ đơn giản đến phức tạp, từ nhỏ đến lớn. Chấp nhận “thử - sai”, thử nghiệm nhiều lần để tìm ra cách làm đúng. Người đứng đầu phải có năng lực quản trị rủi ro và mạnh dạn giao việc. Không thể có đổi mới sáng tạo nếu lãnh đạo chỉ muốn an toàn tuyệt đối.
Về mức đầu tư R&D: Doanh nghiệp được trích tối đa 20% lợi nhuận trước thuế cho quỹ khoa học công nghệ. Quan trọng là quỹ được sử dụng đúng mục tiêu.
Tổ chức linh hoạt để đổi mới
Phóng viên: Doanh nghiệp lớn thường ngại thay đổi. Viettel giải quyết thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Viettel chia tổ chức lớn thành nhiều khối hoạt động độc lập: khối viễn thông, công nghiệp công nghệ cao, công nghệ số và chuyển đổi số, thương mại điện tử, bưu chính, và khối công nghệ AI. Mỗi khối lại chia nhỏ, mỗi đơn vị là một “tập đoàn con” tự đổi mới, tạo ra sản phẩm tốt hơn. Nhờ đó, tổ chức lớn trở nên linh hoạt.
Tham gia công nghệ chiến lược quốc gia
Phóng viên: Viettel tham gia các nhóm công nghệ chiến lược như thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Viettel tham gia 9/10 nhóm công nghệ chiến lược. Chia làm hai nhóm: sản phẩm ứng dụng nhanh (AI, y tế, nông nghiệp) và sản phẩm tương lai (vệ tinh). Vật liệu tiên tiến là nền tảng quan trọng. Với công nghệ khó như lượng tử, phải hiểu sâu bản chất khoa học, phối hợp với viện nghiên cứu, đào tạo đội ngũ bài bản.
Định hướng phát triển công nghệ
Phóng viên: Vai trò của Viettel đối với công nghệ chiến lược là gì?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Các công nghệ như lượng tử, bán dẫn, vật liệu tiên tiến rất quan trọng. Việt Nam phải tự chủ, từng bước đi lên bằng năng lực của mình. Viettel đi từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp, từ làm chủ đến tự chủ. Phần nào tự làm được thì chủ động, phần nào chưa làm được thì hợp tác. Quan trọng là gắn công nghệ chiến lược với sản phẩm cụ thể.
Chip bán dẫn và lượng tử
Phóng viên: Giá trị của người Việt trong chip bán dẫn và lượng tử nằm ở đâu?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Trong chuỗi sản xuất chip, Việt Nam tham gia thiết kế và đóng gói – kiểm thử. Viettel có đội ngũ kỹ sư Việt thiết kế chip cho máy chủ, IoT, xử lý biên. Nhà máy bán dẫn của Viettel giúp phát triển năng lực thiết kế, thử nghiệm trong nước. Công nghệ lượng tử mang lại khả năng tính toán cực nhanh, giải các bài toán khó như phân tích gen, phát hiện sớm ung thư. Máy tính lượng tử dùng qubit, biểu diễn đồng thời nhiều trạng thái.
Thu hút nhân tài
Phóng viên: Viettel thu hút nhân tài Việt kiều và nước ngoài thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Viettel có chính sách thu hút nhân tài, bố trí phù hợp theo khu vực công việc và kiểm soát chặt chẽ các vị trí quan trọng.
Cơ hội từ lượng tử và an ninh mạng
Phóng viên: Máy tính lượng tử đe dọa an ninh mạng, đó có phải cơ hội cho Viettel?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Máy tính lượng tử có thể phá vỡ mã hóa RSA. Tin tặc có thể thu thập dữ liệu mã hóa ngay từ bây giờ để giải mã sau. Hướng đi quan trọng là mật mã hậu lượng tử (PQC). Đây là cơ hội lớn cho doanh nghiệp an ninh mạng Việt Nam, trong đó có Viettel, phát triển giải pháp bảo mật thế hệ mới.
Hoàn thiện sản phẩm nhanh nhờ vòng phản hồi
Phóng viên: Yếu tố nào giúp sản phẩm công nghệ Viettel hoàn thiện nhanh?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Lợi thế là vòng phản hồi rất nhanh: vừa là nhà sản xuất vừa là nhà khai thác, khi có vấn đề, đội phát triển nhận phản hồi ngay và sửa nhanh. Sản phẩm được “may đo” theo nhu cầu thực.
Xuất khẩu sản phẩm công nghệ
Phóng viên: Mang sản phẩm ra nước ngoài khó hơn, Viettel làm thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Gốc vấn đề là sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu khách hàng. Hiện nay, sản phẩm mạng lõi viễn thông gần như 100% đã triển khai tại các thị trường đầu tư. Thiết bị 4G, 5G cũng tự tin cạnh tranh. Yếu tố quyết định là hiểu rõ thị trường và nhu cầu thực.
Kiến nghị cơ chế chính sách
Phóng viên: Cần thay đổi cơ chế chính sách thế nào để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới sáng tạo?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Quan trọng nhất là tạo đầu ra cho sản phẩm. Khi có thị trường tiêu thụ rõ ràng, doanh nghiệp sẽ tự bỏ vốn đầu tư. Nhà nước nên áp dụng cơ chế “voucher” hỗ trợ phía cầu, thay vì cấp tiền trực tiếp. Với công nghệ nền tảng tương lai như vệ tinh, bán dẫn, hạt nhân, Nhà nước cần đầu tư để nâng cao tiềm lực quốc gia.
Rào cản cho sản phẩm Make in Vietnam
Phóng viên: Sản phẩm công nghệ Make in Vietnam chưa được nhiều doanh nghiệp sử dụng, dù Nghị quyết 57 ưu tiên. Ông nghĩ sao?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Nguyên nhân đầu tiên là giá thành cao do sản xuất số lượng nhỏ. Cần cơ chế hỗ trợ người mua. Thứ hai, quy định đấu thầu yêu cầu “hợp đồng tương tự” hay kinh nghiệm nhiều năm tạo rào cản cho sản phẩm Việt. Cần sửa đổi để ưu tiên thực chất cho công nghệ trong nước.
Cần tập đoàn công nghệ chủ lực
Phóng viên: Có cần hình thành tập đoàn công nghệ chủ lực để đi đầu không?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Rất cần thiết. Phát triển ngành như bán dẫn phải kéo theo hệ sinh thái từ vật liệu đến hóa chất. Việt Nam cần hình thành ngành công nghiệp nền tảng và doanh nghiệp chủ lực dẫn dắt để tối đa hóa giá trị gia tăng.
Tinh thần chủ động – thần tốc – táo bạo
Phóng viên: Cần cụ thể hóa tinh thần “chủ động – thần tốc – táo bạo” thế nào?
Chủ tịch Tào Đức Thắng: Năm 2026 có nhiều nhiệm vụ công nghệ chiến lược. “Chủ động” là mỗi cá nhân, nhóm nghiên cứu tự đề xuất hướng đi, tự tìm giải pháp. “Thần tốc” là làm việc liên tục, khẩn trương. “Táo bạo” không phải liều lĩnh mà phải đi cùng hiệu quả. Cần khuyến khích đội ngũ nghiên cứu mạnh dạn dấn thân với công nghệ mới.
Trân trọng cảm ơn ông!
