Không còn chỉ là thị trường tiêu thụ, Trung Quốc đang dần khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới của ngành dược phẩm thế giới. Bằng chứng rõ ràng nhất là thỏa thuận hợp tác nghiên cứu và phát triển (R&D) trị giá 10,5 tỷ USD giữa Pfizer và Innovent Biologics, một trong những công ty công nghệ sinh học hàng đầu Trung Quốc trong lĩnh vực ung thư.
Thỏa thuận này tập trung vào 12 chương trình thuốc điều trị ung thư thế hệ mới, tiếp nối làn sóng các tập đoàn dược phương Tây tìm đến Trung Quốc để tiếp cận các công nghệ tiên tiến. Trước đó, Bristol Myers Squibb (BMS) cũng đã ký thỏa thuận nghiên cứu quy mô lớn với Hengrui Pharma nhằm khai thác năng lực đổi mới từ các phòng thí nghiệm Trung Quốc.
Thỏa thuận Pfizer - Innovent: Chi tiết và ý nghĩa
Pfizer và Innovent công bố thỏa thuận ngay trước thềm hội nghị ASCO tại Chicago. Dù các mục tiêu điều trị cụ thể chưa được tiết lộ, hai công ty cho biết chương trình hợp tác sẽ bao gồm các thuốc điều trị ung thư đột phá, đặc biệt là thuốc liên hợp kháng thể (ADC). ADC là hướng tiếp cận đầy hứa hẹn, kết hợp tính chọn lọc của kháng thể với sức mạnh tiêu diệt tế bào ung thư của các hoạt chất độc tế bào.
Pfizer không phải người mới trong lĩnh vực ADC. Năm 2023, hãng đã chi 43 tỷ USD để thâu tóm Seagen, một công ty tiên phong về ADC, qua đó sở hữu bốn sản phẩm ADC đã thương mại hóa. Trong thỏa thuận mới, các thuốc ADC sẽ sử dụng tải trọng thuốc mới và tích hợp công nghệ kháng thể đa đặc hiệu, giúp tăng khả năng nhắm trúng đích và giảm nguy cơ kháng thuốc.
Trung Quốc: Từ công xưởng đến trung tâm đổi mới
Sự trỗi dậy của Trung Quốc trong ngành dược được thể hiện qua số liệu từ ING Research: quốc gia này hiện đóng góp khoảng 33% tổng số phân tử thuốc mới trong các đường ống phát triển toàn cầu, tăng mạnh từ mức 4% vào năm 2014. Ông Diederik Stadig, chuyên gia kinh tế tại ING Research, nhận định rằng Trung Quốc không còn chỉ là nơi sản xuất hay thử nghiệm lâm sàng chi phí thấp, mà đang trở thành nguồn cung cấp công nghệ và tài sản trí tuệ cho các tập đoàn dược hàng đầu.
Các công ty dược phương Tây buộc phải xây dựng chiến lược riêng đối với Trung Quốc, dù là hợp tác hay cạnh tranh. Ông Stadig nhấn mạnh: “Đà trỗi dậy của Trung Quốc là điều không thể phủ nhận, và đây đã trở thành câu hỏi mà các phòng họp hội đồng quản trị buộc phải trả lời”.
Cấu trúc hợp tác phức tạp giữa Pfizer và Innovent
Thỏa thuận bao gồm 12 chương trình thuốc, trong đó Innovent đóng góp 8 chương trình ở giai đoạn phát triển ban đầu, Pfizer bổ sung 4 chương trình ở giai đoạn khám phá. Hai bên cùng phát triển và chia sẻ chi phí. Innovent chịu trách nhiệm hoàn thành Giai đoạn 1 thử nghiệm lâm sàng, sau đó Pfizer dẫn dắt phát triển toàn cầu.
Về thương mại hóa, cấu trúc được chia thành ba nhóm: bốn chương trình đầu tiên do Pfizer nắm quyền cấp phép toàn cầu, bốn chương trình tiếp theo Pfizer có quyền độc quyền bên ngoài Trung Quốc, và bốn chương trình còn lại được đồng phát triển toàn cầu với lợi nhuận chia sẻ.
Ông Jeff Legos, Giám đốc Ung thư học của Pfizer, cho biết thỏa thuận kết hợp năng lực khám phá thuốc của Innovent với khả năng nghiên cứu và thương mại hóa toàn cầu của Pfizer, giúp đẩy nhanh quá trình đưa các đột phá điều trị đến bệnh nhân.
Niềm tin vào dữ liệu lâm sàng Trung Quốc gia tăng
Mô hình hợp tác của Pfizer khác biệt so với thỏa thuận BMS - Hengrui, nơi đối tác Trung Quốc tham gia sâu hơn vào thương mại hóa toàn cầu. Tuy nhiên, ông Ali Pashazadeh từ Treehill Partners nhận định rằng xu hướng dài hạn quan trọng hơn: các thương vụ ngày càng lớn cho thấy niềm tin vào dữ liệu lâm sàng từ Trung Quốc đang tăng đáng kể, giúp các cuộc đàm phán hiệu quả hơn và các hội đồng quản trị phương Tây cởi mở hơn với các giao dịch công nghệ sinh học Trung Quốc.
Theo điều khoản tài chính, Pfizer thanh toán trước cho Innovent 650 triệu USD, và có thể chi thêm tối đa 9,85 tỷ USD nếu đạt các cột mốc nghiên cứu. Innovent cũng nhận tiền bản quyền từ doanh số sản phẩm trong tương lai. Giao dịch dự kiến hoàn tất trong quý III năm nay.
Thương vụ 10,5 tỷ USD giữa Pfizer và Innovent không chỉ là một giao dịch cấp phép thuốc, mà còn phản ánh sự dịch chuyển quyền lực đổi mới trong ngành công nghệ sinh học toàn cầu. Trung Quốc đang ngày càng đóng vai trò trung tâm trong việc tạo ra các công nghệ và tài sản dược phẩm thế hệ mới. Đối với các tập đoàn dược phương Tây, câu hỏi không còn là có nên hợp tác với Trung Quốc hay không, mà là làm thế nào để tham gia vào cuộc chơi đang thay đổi nhanh chóng này.
