Một nhóm nghiên cứu từ Đại học Tokyo (Nhật Bản) và Đại học Chulalongkorn (Thái Lan) vừa phát hiện một chủng virus corona mới trên loài dơi móng ngựa tại Thái Lan. Chủng virus này có quan hệ di truyền gần với SARS-CoV-2, tác nhân gây ra đại dịch Covid-19, và có khả năng bám vào thụ thể ACE2 trên tế bào người. Phát hiện này cung cấp thêm manh mối về cách virus corona từ động vật có thể tiến hóa để lây sang người trong tương lai.
Phát hiện virus mới trên dơi móng ngựa
Các nhà khoa học đã phát hiện một nhóm virus mới, được đặt tên là "Clade B", trên loài dơi móng ngựa Rhinolophus acuminatus tại tỉnh Chachoengsao, Thái Lan. Nhóm virus này được tìm thấy cùng lúc với một nhóm virus corona khác mang tên "Clade A", và cả hai có thể cùng tồn tại trong cùng một cá thể dơi. Điểm đáng chú ý là Clade B có khả năng sử dụng thụ thể ACE2 của người để xâm nhập tế bào, tương tự cơ chế của SARS-CoV-2.
Dơi móng ngựa từ lâu được xem là vật chủ chính của nhiều loại virus liên quan đến SARS-CoV-2. Tuy nhiên, đặc tính sinh học và mức độ đa dạng của các virus này, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á – nơi có số lượng loài dơi móng ngựa lớn nhất thế giới – vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Do đó, nhóm nghiên cứu đã triển khai chương trình giám sát virus trên động vật hoang dã nhằm theo dõi nguy cơ xuất hiện các mầm bệnh mới.
Khả năng gây bệnh và lây lan thấp
Để đánh giá mức độ nguy hiểm, nhóm nghiên cứu đã tái tạo một đại diện của Clade B mang tên RacCS20367 trong phòng thí nghiệm an toàn sinh học cấp độ 3 tại Đại học Tokyo. Kết quả cho thấy, dù virus có khả năng bám vào thụ thể ACE2 của người khá hiệu quả, nhưng tốc độ nhân lên trong tế bào người lại chậm hơn đáng kể so với SARS-CoV-2. Khi thử nghiệm trên chuột hamster, virus hầu như không gây tổn thương bệnh lý rõ rệt và không lây truyền giữa các cá thể.
Theo tiến sĩ Wilaiporn Saikruang, đồng tác giả nghiên cứu, chủng virus mới hiện chưa cho thấy mối đe dọa đáng kể đối với con người. Bà cho biết khả năng nhân lên của RacCS20367 trong tế bào người thấp hơn nhiều so với SARS-CoV-2, đồng thời không có dấu hiệu gây bệnh hay lây lan mạnh trong các mô hình động vật. Một tín hiệu tích cực khác là virus này vẫn bị vô hiệu hóa bởi huyết thanh của những người đã tiêm 3 liều vaccine Covid-19. Ngoài ra, các loại thuốc kháng virus hiện dùng trong điều trị SARS-CoV-2 cũng cho thấy hiệu quả đối với chủng virus mới.
Truy vết nguồn gốc và phản ứng của chính quyền
Nhóm nghiên cứu cũng truy vết quá trình di chuyển của hai nhóm virus Clade A và Clade B tại Đông Nam Á. Kết quả cho thấy tồn tại một mạng lưới lưu hành virus phức tạp giữa các quần thể dơi trong khu vực, trong đó Clade B nhiều khả năng đã di chuyển từ khu vực gần Lào xuống miền đông Thái Lan trước khi được phát hiện.
Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ bùng phát dịch mới, Bộ Kinh tế và Xã hội số Thái Lan (DES) đã xác nhận việc phát hiện chủng virus mới là có thật, nhưng nhấn mạnh hiện chưa ghi nhận trường hợp nhiễm bệnh nào ở người. Giới chức y tế Thái Lan cho biết các nghiên cứu ban đầu cho thấy chủng virus này có khả năng gây bệnh và lây lan thấp hơn đáng kể so với virus gây Covid-19. Đại diện DES đồng thời khẳng định các loại vaccine Covid-19 hiện nay vẫn có khả năng giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu xảy ra lây nhiễm. Vì vậy, nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng hiện được đánh giá ở mức thấp.
