Theo kỹ sư Nguyễn Hoàng Minh, chuyên gia trong lĩnh vực điện - điện tử, quan niệm sạc thiết bị điện qua đêm tiềm ẩn nguy cơ quá nhiệt hoặc cháy nổ chỉ đúng với các thiết bị đời cũ, không áp dụng cho hệ thống pin - sạc thông minh trên xe điện hiện đại. Ông Minh cho biết, hầu hết xe điện ngày nay được thiết kế theo triết lý “plug and forget” – cắm sạc và người dùng gần như không cần can thiệp thêm.
“Người dùng thường nghĩ xe điện giống như một cục pin lớn nạp điện liên tục suốt đêm, nhưng thực tế toàn bộ quá trình sạc được kiểm soát bởi hệ thống quản lý pin thông minh BMS”, ông Minh giải thích. Trên xe điện hiện đại, mỗi pack pin gồm hàng chục đến hàng trăm cell pin nhỏ. Hệ thống BMS liên tục giám sát điện áp, dòng điện và nhiệt độ của cả pack pin lẫn từng cell riêng biệt, giúp kiểm soát chính xác trạng thái hoạt động của pin trong suốt quá trình sạc.
Cơ chế ngắt sạc thông minh
Cơ chế ngắt sạc trên xe điện là lá chắn giúp người dùng hoàn toàn yên tâm. Ví dụ, trên ô tô điện, người dùng có thể cài đặt giới hạn mức sạc trên ứng dụng điện thoại, chẳng hạn 80%. Khi đạt ngưỡng này, hệ thống tự động dừng sạc. Trong suốt quá trình, BMS liên tục điều chỉnh dòng điện để tránh quá áp, quá dòng hoặc quá nhiệt. “Đây không phải cơ chế ngắt điện đơn giản, mà là quá trình kiểm soát chủ động theo thời gian thực”, ông Minh nhấn mạnh.
Với xe máy điện, cơ chế bảo vệ hoạt động tương tự. Bộ sạc chính hãng tự động dừng nếu nhiệt độ cell pin đạt ngưỡng cảnh báo (thường khoảng 50 độ C) và chỉ tiếp tục sạc khi nhiệt độ giảm xuống mức an toàn. Nhờ vậy, xe vẫn có thể sạc đầy qua đêm mà không cần giám sát liên tục.
Những bài test khắc nghiệt cho pin xe điện
Theo các chuyên gia, sự an toàn của pin xe điện hiện nay đến từ việc các pack pin phải vượt qua hàng loạt tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt. Đơn cử, các dòng xe điện VinFast đều đáp ứng chứng chỉ an toàn như ECE R100, UN38.3, AIS038 cho ô tô điện và ECE R136 cho xe máy điện. Đây là những bộ tiêu chuẩn khắt khe dành cho pin lithium-ion.
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc - Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô (Đại học Bách khoa Hà Nội) lấy ví dụ về tiêu chuẩn ECE R100 áp dụng tại châu Âu: hệ thống pin phải vượt qua thử nghiệm sốc nhiệt, bị “hành” 6 giờ ở -60 độ C, sau đó 6 giờ ở +60 độ C, lặp lại 5 chu kỳ liên tiếp. Tiêu chuẩn này cũng yêu cầu pin thử khả năng chống cháy qua 4 giai đoạn, từ đốt nóng bên ngoài đến tiếp xúc trực tiếp với lửa. Ngoài ra còn các bài kiểm tra rung động, sốc cơ học, bảo vệ quá nhiệt, bảo vệ nạp/xả quá mức.
UN38.3 là tiêu chuẩn bắt buộc cho pin lithium trong vận chuyển, yêu cầu pack pin vượt qua thử nghiệm áp suất thấp, rung động mạnh, sốc cơ học, đoản mạch, va đập và thay đổi nhiệt độ liên tục. Các chuyên gia khẳng định, với tiêu chuẩn khắt khe, hệ thống BMS, cơ chế tự ngắt sạc nhiều tầng và kiểm nghiệm quốc tế, sạc xe qua đêm là cách sử dụng phổ biến và an toàn cho xe điện hiện đại.
Lợi ích của sạc qua đêm
Không chỉ an toàn, sạc qua đêm còn là phương thức tối ưu cho pin và thuận tiện cho người dùng. Việc này giúp xe luôn sẵn sàng vào mỗi sáng mà không phụ thuộc vào trạm sạc nhanh công cộng. Tại nhiều khu vực, giá điện ban đêm thấp hơn ban ngày, giúp người dùng tối ưu chi phí khi sạc vào buổi tối.
