Robot Olaf của Disney và sự trỗi dậy của Trung Quốc trong ngành robot nhân hình
Vào tháng 3, Giám đốc điều hành Nvidia, Jensen Huang, đã giới thiệu một phiên bản robot của Olaf, chú người tuyết nổi tiếng từ bộ phim hoạt hình "Frozen" của Disney. Robot này được trang bị trí tuệ nhân tạo (AI) do Nvidia và Google phát triển, nhưng điều đáng chú ý là nó không thể hoạt động nếu thiếu các linh kiện từ Unitree, một công ty robot hàng đầu của Trung Quốc. Điều này cho thấy sự phụ thuộc ngày càng lớn của thế giới vào chuỗi cung ứng robot từ Trung Quốc.
Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng robot nhân hình
Theo một nghiên cứu của Disney, robot Olaf cần các linh kiện từ Unitree để thực hiện các chuyển động như bước đi và lắc lư. Công ty Trung Quốc này nắm giữ công nghệ chuyển động cho phần cổ và chân của robot, khẳng định vị thế then chốt trong ngành công nghiệp robot nhân hình. Jensen Huang thừa nhận trong một podcast rằng Trung Quốc đang dẫn đầu thế giới về các công nghệ cốt lõi như vi điện tử, động cơ truyền động, và vật liệu đất hiếm, khiến ngành robot toàn cầu phải phụ thuộc nhiều vào nguồn cung này.
Các công ty Trung Quốc đang tích cực củng cố vị trí trong chuỗi cung ứng robot, một lĩnh vực mà cả Huang và Elon Musk đều coi là xu hướng công nghệ lớn tiếp theo. Trong khi Mỹ sở hữu chip tiên tiến cho hệ thống AI, Trung Quốc kiểm soát phần sản xuất và linh kiện, tạo thành "xương sống" cho các robot nhân hình.
Tesla và sự phụ thuộc vào Trung Quốc
Theo Wall Street Journal, Tesla đang xây dựng một đội ngũ tại Trung Quốc để hợp tác với các nhà cung ứng cho dự án robot Optimus. Công ty này đã thăm các nhà sản xuất cảm biến, động cơ và linh kiện khác, nhằm chuẩn bị sản xuất hàng loạt. Elon Musk dự đoán Optimus sẽ trở thành sản phẩm lớn nhất mọi thời đại, nhưng để đạt được điều đó, Tesla phải dựa vào linh kiện Trung Quốc với giá rẻ và chất lượng ngày càng cải thiện.
Một nhà sản xuất ốc vít Trung Quốc đang nỗ lực đáp ứng yêu cầu của Tesla: thiết kế nhỏ hơn, bền hơn 25% và rẻ hơn 25% so với sản phẩm châu Âu. Quản lý tiếp thị của hãng này tuyên bố rằng một khi chất lượng được nâng cao, cấu trúc chi phí sẽ tạo ra lợi thế không thể đánh bại.
Lo ngại từ Washington và chiến lược của Bắc Kinh
Các nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại về việc Trung Quốc thâu tóm chuỗi cung ứng robot, một lĩnh vực có thể chuyển đổi sang mục đích quân sự. Vào tháng 2, một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng đề xuất đạo luật khẩn cấp để tăng cường năng lực cạnh tranh của Mỹ, chỉ trích rủi ro từ sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Trung Quốc không giấu giếm ý đồ chiến lược, liệt kê "AI hiện thân" vào danh sách sáu ngành công nghiệp tương lai. Năm 2023, họ công bố kế hoạch xây dựng chuỗi cung ứng nội địa "bất khả xâm phạm" cho robot nhân hình vào năm 2027, nhằm giảm sự phụ thuộc vào Nhật Bản và Đức. Đến tháng 2, Bắc Kinh ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên cho robot, kiểm soát mọi công nghệ từ lõi đến vỏ.
Ưu thế vượt trội của Trung Quốc trên thị trường
Nhờ lợi thế sản xuất quy mô lớn và sự hỗ trợ từ chính phủ, các công ty robot Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ. Theo Morgan Stanley, năm ngoái, Trung Quốc ra mắt 28 mẫu robot nhân hình, gấp gần ba lần so với Mỹ. Unitree, một công ty nổi bật, đang lên kế hoạch huy động 610 triệu USD qua IPO tại Thượng Hải và đã sản xuất hơn 5.500 robot nhân hình vào năm 2025.
Unitree khẳng định rằng sản xuất quy mô lớn mang lại quyền lực đàm phán với nhà cung cấp và lợi thế chi phí không thể phá vỡ. Morgan Stanley ước tính chuỗi cung ứng Trung Quốc có thể giảm chi phí sản xuất robot xuống còn 1/3, với các bộ phận điều khiển chuyển động chiếm 55% giá trị robot đều nằm trong tay thị trường này.
Thách thức và cơ hội cho Mỹ
Dù Mỹ vẫn dẫn đầu về chip Nvidia và thuật toán AI, các công ty Trung Quốc đang mở rộng vai trò nhà cung ứng linh kiện trên toàn cầu. Tại các hội chợ robot từ Singapore đến Las Vegas, gian hàng Trung Quốc chiếm ưu thế, với các tên tuổi như UBTech và Unitree tìm kiếm đại lý quốc tế.
Ngay cả Figure AI, một công ty Mỹ từng giới thiệu robot tại Nhà Trắng, cũng phải dựa vào nhà cung cấp Trung Quốc cho hệ thống khớp nối, cảm biến và động cơ. Tesla cố gắng tự thiết kế linh kiện để kiểm soát tốt hơn, nhưng vẫn phải quay lại với các nhà cung cấp Trung Quốc do giá thành rẻ và khả năng tùy chỉnh cao.
Sự phụ thuộc này thể hiện rõ khi Tesla phải cắt giảm nam châm đất hiếm trong Optimus sau khi Trung Quốc siết chặt xuất khẩu. Tuy nhiên, Musk vẫn đặt cược vào việc sản xuất hàng triệu robot vào cuối năm 2026, với đơn đặt hàng lớn linh kiện từ Trung Quốc, bao gồm cảm biến và động cơ không lõi.
Để tránh thuế quan Mỹ, một số nhà cung cấp Trung Quốc đã chuyển nhà máy sang Thái Lan và Đông Nam Á. Dù chất lượng linh kiện Trung Quốc đôi khi thấp hơn hàng Nhật, khoảng cách này đang thu hẹp nhờ giá thành cực thấp, tạo ra sức ép cạnh tranh lớn cho các đối thủ toàn cầu.
Nguồn: WSJ
