Trong khoảng thời gian rảnh rỗi hiếm hoi trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), các phi hành gia thường chơi nhạc, làm nghệ thuật, chụp ảnh và tham gia nhiều hoạt động giải trí khác. Tuy nhiên, phi hành gia Don Pettit lại chọn một cách thư giãn độc đáo: trồng khoai tây trong môi trường vi trọng lực, giống như nhân vật Mark Watney trong tiểu thuyết và bộ phim nổi tiếng The Martian (tựa đề tiếng Việt: Người về từ sao Hỏa).
Spudnik – Củ khoai tây tím ngoài không gian
Pettit chia sẻ trên mạng xã hội: “Như Andy Weir đề cập trong tác phẩm The Martian, khoai tây có vai trò quan trọng trong việc khám phá không gian trong tương lai. Vì vậy, tôi nghĩ nên bắt đầu ngay từ bây giờ!”. Kèm theo dòng trạng thái là bức ảnh chụp một củ khoai tây tím nảy mầm bên trong túi nhựa, được ông đặt tên thân mật là Spudnik.
Củ khoai tây tím do phi hành gia Don Pettit trồng trên trạm ISS. (Ảnh: NASA)
Nhiệm vụ gần nhất của Pettit trên ISS là Expedition 72. Ông hoàn thành nhiệm vụ và trở về Trái Đất vào tháng 4 năm 2025. Ở tuổi 70, ông là phi hành gia đang hoạt động lớn tuổi nhất. Trong khuôn khổ nhiệm vụ, phi hành đoàn đã thực hiện nhiều nghiên cứu quan trọng, bao gồm tìm hiểu những thay đổi của mắt khi sống trong môi trường không gian. Một năm sau khi nhiệm vụ kết thúc, dự án cá nhân trồng Spudnik của Pettit bất ngờ thu hút sự chú ý của công chúng.
“Củ khoai tây đang phát triển trong một túi đựng đồ uống cũ. Còn nhiều điều thú vị về hành trình của Spudnik sẽ được tiết lộ!”, Pettit cho hay. Trong ảnh, Spudnik được trồng trong túi nhựa, có hình dáng lạ mắt, gợi liên tưởng đến một sinh vật ngoài hành tinh màu tím phủ lông. Dù vậy, thí nghiệm nông nghiệp này cho thấy sự phát triển khả quan trong điều kiện trên trạm vũ trụ.
Hệ sinh thái trồng cây tự chế trong không gian
Pettit cho biết ông đã tạo ra một “hệ sinh thái trồng cây có đèn chiếu sáng tự chế”, sau đó cố định củ khoai bằng băng dính Velcro trong túi đựng đồ uống. Phương pháp này mang lại hiệu quả và các ngọn mầm dần nhú ra từ củ khoai. Tuy nhiên, sự phát triển của khoai tây trong không gian có nhiều điểm khác biệt so với trên Trái Đất.
“Rễ mọc sai hướng”, vị phi hành gia của NASA mô tả. “Trong trạng thái không trọng lực khi quay quanh quỹ đạo, rễ thường hướng về nơi có độ ẩm, nhưng đôi khi chúng bị nhầm lẫn và mọc ngược lên trên”. Ông giải thích thêm: “Không có trọng lực, rễ (những tua nhỏ mịn gần miệng túi) sẽ phát triển ngẫu nhiên để tìm đất hoặc nước. Chúng được đặt trong túi để giữ cố định, thứ gần giống chậu trồng nhất mà chúng tôi có”.
Mầm khoai phát triển sau thời gian được trồng trong môi trường vi trọng lực. (Ảnh: NASA)
Tiềm năng nông nghiệp không gian
Thí nghiệm của phi hành gia kỳ cựu Pettit mang lại những quan sát đáng chú ý, đồng thời mở ra tiềm năng cho lĩnh vực nông nghiệp không gian trong tương lai. Trong tác phẩm The Martian, nhân vật Mark Watney đã sống sót trên sao Hỏa nhờ trồng và sử dụng khoai tây làm nguồn thực phẩm. Dù là tác phẩm khoa học viễn tưởng, câu chuyện phần nào phản ánh những thách thức thực tế mà các nhà khoa học đang nghiên cứu, nhằm đảm bảo khả năng sinh tồn cho phi hành gia trong các chuyến bay dài ngày hoặc khi đặt chân lên những hành tinh như sao Hỏa.
“Như được đề cập trong The Martian, khoai tây là nguồn dinh dưỡng tuyệt vời và có khả năng hữu ích trong nông nghiệp không gian sâu trong tương lai. Có thể một ngày nào đó khoai tây sẽ được trồng trên sao Hỏa. Cho đến lúc đó, chúng ta cần nghiên cứu và học hỏi những gì có thể ngay trên quỹ đạo Trái Đất”, phi hành gia Pettit chia sẻ.
