Giới trẻ đang đổ xô sử dụng các chatbot AI như ChatGPT, Gemini để xem bói, giải tỏa căng thẳng, nhưng liệu công nghệ này có thực sự biết trước tương lai? Không cần đặt lịch, không tốn chi phí và luôn sẵn sàng lắng nghe, các chatbot AI đang tạo nên cơn sốt xem bói mới, làm mờ ranh giới giữa công nghệ và thế giới tâm linh.
Nửa đêm hỏi ChatGPT về tử vi: Xu hướng toàn cầu
Nửa đêm, trằn trọc về tương lai sự nghiệp, một cô gái trẻ mở điện thoại hỏi ChatGPT: "Hãy luận giải lá số tử vi của tôi trong 3 năm tới". Chỉ trong vài giây, một bài phân tích dài, chi tiết và vô cùng gãy gọn hiện ra. Hình ảnh này không còn là chuyện hiếm. Từ một công cụ hỗ trợ công việc và học tập, trí tuệ nhân tạo đang bước chân vào một lĩnh vực vốn được coi là lãnh địa độc quyền của trực giác và thế giới tâm linh.
Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, một bộ phận không nhỏ giới trẻ đang dần chuyển sang tìm kiếm sự an ủi và những lời tiên tri từ các chatbot. Hiện tượng này đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu sự kết hợp giữa thuật toán khô khan và nhu cầu tâm linh là một bước tiến của công nghệ, hay chỉ là một hình thức an ủi tâm lý thời hiện đại?
Tiện lợi, miễn phí và sẵn sàng lắng nghe 24/7
Lý do lớn nhất khiến các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, Gemini hay Claude nhanh chóng chiếm được cảm tình của những người yêu thích huyền học chính là khả năng phá vỡ mọi rào cản về thời gian, không gian và tài chính. Linh Trang (25 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội), một người thường xuyên nhờ AI giải đoán bát tự và tử vi, chia sẻ thẳng thắn về lựa chọn của mình: "Việc xem tử vi bát tự với các thầy thường sẽ mất một khoản chi phí nhất định. Trong khi đó, xem bằng AI lại hoàn toàn miễn phí, giúp tôi tiết kiệm được rất nhiều tiền bạc".
Không chỉ bài toán kinh tế, Trang nhấn mạnh vào giới hạn của sự tương tác: "Tôi có thể hỏi AI bao nhiêu câu cũng được. So với việc xem bằng các hình thức truyền thống thường bị giới hạn về câu hỏi và thời gian, tôi thấy sử dụng AI mang lại hiệu quả cao hơn nhiều". Cùng chung quan điểm, Thùy Linh (20 tuổi) lại tìm đến AI cho bộ môn Tarot. Dù Tarot thường đòi hỏi sự kết nối năng lượng giữa người trải bài và người hỏi, Linh vẫn bị thuyết phục bởi tốc độ của máy móc.
"Tôi chọn xem Tarot bằng AI chủ yếu vì sự tiện lợi và tò mò về cách công nghệ có thể diễn giải những vấn đề cá nhân," Linh cho biết. "Khác với việc phải đặt lịch với một reader, AI có thể phản hồi ngay lập tức và tạo cảm giác dễ tiếp cận hơn, đặc biệt khi tôi chỉ muốn tham khảo hoặc tìm một góc nhìn mới cho một vấn đề đang suy nghĩ".
Xu hướng này không chỉ gói gọn tại Việt Nam mà đang trở thành một hiện tượng lan rộng khắp châu Á. Theo tờ South China Morning Post, giới trẻ Trung Quốc đang coi bói toán bằng AI như một lối thoát tâm lý trước áp lực công việc và học tập. Một bộ phận người dùng thậm chí sẵn sàng trả khoảng 60 nhân dân tệ (tương đương 9 USD) cho các ứng dụng bói toán chuyên sâu bằng AI để nhận về một báo cáo vận mệnh chi tiết, bởi họ đánh giá cao tính hiệu quả về chi phí và tốc độ phản hồi so với thầy bói con người.
Còn tại Thái Lan, nơi tín ngưỡng tâm linh vô cùng bám rễ sâu sắc, tờ The Guardian từng ghi nhận hiện tượng người trẻ tìm đến ChatGPT lúc 1 giờ sáng chỉ để giải tỏa ngay lập tức những nỗi lo âu vô hình. Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, việc có một "người thầy" luôn túc trực 24/7, không bao giờ phán xét khiến việc trò chuyện với một "người máy" đôi khi còn trở nên dễ dàng và bớt áp lực hơn so với việc giãi bày cùng con người.
Sự giao thoa giữa thuật toán và hệ thống huyền học
Nhiều người hoài nghi rằng làm sao một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) lại có thể đảm nhận vai trò của một người kết nối tâm linh. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào bản chất của nhiều bộ môn huyền học, sự xuất hiện của AI không hề khiên cưỡng. Trên thực tế, các bộ môn như tử vi phương Đông, bát tự (Tứ trụ) hay chiêm tinh học phương Tây (Astrology) đều được xây dựng dựa trên những hệ thống quy tắc logic, toán học và các cơ sở dữ liệu khổng lồ được tích lũy qua hàng ngàn năm.
Trào lưu này bùng nổ đến mức trên mạng xã hội Xiaohongshu của Trung Quốc, từng có thời điểm các "mẫu câu lệnh" (prompt template) được thiết kế tinh vi chuyên dùng để bắt AI đóng vai "thầy bát tự" được chia sẻ rầm rộ. Khi người dùng nhập ngày, giờ, tháng, năm sinh cùng hệ thống prompt này, họ thực chất đang cung cấp thông số đầu vào cho một bài toán phức tạp. Linh Trang đánh giá rất cao điểm này: "Tôi tin tưởng kết quả AI phân tích tử vi, bát tự ở mức khoảng 70%. Bởi vì bát tự, tử vi hay bản đồ sao... bản chất là toán học được truyền qua nhiều thế hệ, nên không phải không có cơ sở".
Với khả năng xử lý dữ liệu vượt trội, AI có thể lập các lá số phức tạp và trích xuất các diễn giải từ kho dữ liệu khổng lồ trên internet nhanh và chính xác hơn bất kỳ bộ óc thông thường nào. Tuy nhiên, cơ chế của AI lại tiềm ẩn những cái bẫy tâm lý vô hình. Chuyên san Last Watchdog từng đưa ra cảnh báo về "Hiệu ứng thầy bói AI" (AI's fortune-teller effect). Bản chất của các chatbot là dự đoán từ ngữ tiếp theo dựa trên xác suất, hay nói cách khác là "làm chủ các mẫu câu" (pattern mastery). Khi AI đưa ra một lời giải thích Tarot, nó không thực sự thấu cảm năng lượng của bạn, mà nó đang lắp ghép những văn bản có vẻ hợp lý và mang tính biểu cảm cao.
Điều này vô tình kích hoạt "Hiệu ứng Barnum" trong tâm lý học – hiện tượng con người có xu hướng tin rằng những mô tả tính cách chung chung, tích cực là được thiết kế dành riêng và rất chính xác với cá nhân mình. Chúng ta rất dễ nhầm lẫn sự hoàn hảo của thuật toán sắp xếp từ ngữ với sự thông thái sâu sắc của một đấng tiên tri.
Ranh giới giữa tham khảo tâm lý và sự phụ thuộc
Sự bùng nổ của "thầy bói AI" mang lại nhiều góc nhìn trái chiều. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào AI để giải quyết các vấn đề tình cảm, định hướng tương lai có thể khiến giới trẻ đánh mất sự tự chủ và khả năng đối mặt với thực tế. Giữa một thế giới đầy tính bất trắc, con người dễ dàng bấu víu vào những dòng chữ hiển thị trên màn hình như một chiếc phao cứu sinh cảm xúc, biến công cụ thành một vị thần.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người trẻ đang sử dụng công cụ này một cách khá tỉnh táo. Họ coi AI như một người bạn để trò chuyện, một tấm gương để tự phản chiếu hơn là một chân lý tuyệt đối. Khi được hỏi về việc liệu câu trả lời của chatbot có ảnh hưởng đến quyết định của mình không, Thùy Linh phân tích rất rành mạch: "Câu trả lời của AI có ảnh hưởng nhất định đến cách tôi nhìn nhận tình huống, nhưng không phải theo hướng quyết định thay tôi. Tôi xem những phân tích đó như một nguồn tham khảo để suy ngẫm thêm. Những nội dung AI đưa ra đôi khi giúp tôi nhận ra các khía cạnh mà trước đó mình chưa nghĩ tới".
Cô gái 20 tuổi cũng nhận thức rất rõ giới hạn của công nghệ: "AI có khả năng tổng hợp thông tin và tạo ra những diễn giải hợp lý, nhưng bản chất vẫn dựa trên dữ liệu và mô hình ngôn ngữ chứ không có khả năng 'nhìn thấy tương lai' hay hiểu hoàn toàn hoàn cảnh cá nhân của mỗi người". Trong khi đó, Linh Trang cũng khẳng định cô chỉ quyết định dựa theo kết quả trả lời của AI "nếu những lời khuyên này có cơ sở" và mang tính hợp lý, logic.
Suy cho cùng, ranh giới giữa một thuật toán phức tạp và một "nhà tiên tri" nằm ở chính nhận thức của người sử dụng. Dù công nghệ có phát triển đến đâu, một cỗ máy vô tri không thể trải nghiệm nỗi đau, niềm vui hay những phức tạp của đời sống con người để đưa ra những lời khuyên mang tính sinh tử. Xem bói bằng AI, nếu được nhìn nhận đúng mực, là một hình thức giải trí tiện lợi, một phương thức tự chữa lành và tự vấn bản thân đầy sáng tạo của kỷ nguyên số. Cuộc đời của mỗi người không được lập trình sẵn bằng các dòng code, và những quyết định quan trọng nhất vẫn luôn phải được đưa ra từ kinh nghiệm sống và sự lắng nghe từ bên trong của chính chúng ta.
