Chính phủ Nhật Bản vừa đặt mục tiêu cử 30.000 nhà nghiên cứu trẻ ra nước ngoài học tập và tu nghiệp trong 5 năm tới, từ năm tài chính 2026 đến 2030. Đây là nỗ lực vĩ mô nhằm giúp lực lượng tinh hoa tích lũy kinh nghiệm đỉnh cao tại các lĩnh vực tiên phong như trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử. Chỉ tiêu này sẽ được tích hợp vào Chiến lược Đổi mới Sáng tạo 2026, dự kiến được chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi thông qua trong tháng này.
Khơi thông dòng chảy nhân lực cho 17 lĩnh vực chiến lược
Chiến lược Đổi mới Sáng tạo của Nhật Bản đóng vai trò kim chỉ nam cho chính sách khoa học và công nghệ. Trong số 17 lĩnh vực chiến lược được ưu tiên đầu tư, AI, chất bán dẫn và điện toán lượng tử nằm trong nhóm trọng tâm. Hiện tại, Nhật Bản đang vận hành chương trình cử các nhà khoa học trẻ – những người đã nhận bằng Tiến sĩ trong vòng 5 năm hoặc nghiên cứu sinh – ra nước ngoài học tập trong hai năm. Để đạt mục tiêu mới, chính phủ cân nhắc mở rộng quy mô tài trợ nhằm giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt, vốn đã tăng cao do lạm phát toàn cầu và đồng Yên mất giá.
Một quan chức Bộ Giáo dục Nhật Bản thừa nhận: “Chúng tôi đã nâng hạn mức của một số danh mục viện trợ, nhưng vẫn chưa thể bắt kịp tốc độ lạm phát.”
Thực trạng báo động về mức độ cô lập học thuật
Số liệu từ Bộ Giáo dục Nhật Bản cho thấy, trong năm tài chính 2023, chỉ có 3.623 nhà nghiên cứu Nhật Bản tham gia các chương trình học tập dài hạn ở nước ngoài, tăng nhẹ so với năm 2022 nhưng chưa bằng một nửa so với mức đỉnh 7.674 người năm 2000. Tính đến năm 2023, Nhật Bản chỉ có 8,6 sinh viên trên mỗi 1.000 người du học, trong khi tỷ lệ này ở Pháp và Đức là khoảng 40/1.000, Trung Quốc 18,1 và Hàn Quốc 32,5.
Sự thiếu hụt mạng lưới học thuật quốc tế khiến các công trình khoa học của Nhật Bản bị hạn chế. Trong giai đoạn 2019-2021, số bài báo khoa học nằm trong top 10% được trích dẫn nhiều nhất có đồng tác giả quốc tế của Anh là 16.801 bài, Đức 12.617 bài, trong khi Nhật Bản chỉ có 4.913 bài. Sự cô lập này đang đẩy nền khoa học cơ bản của Nhật Bản vào nguy cơ mất tiếng nói trên trường quốc tế.
Việc chính quyền Thủ tướng Takaichi quyết tâm bơm tiền cho chiến dịch 30.000 học giả không chỉ là một đề án giáo dục, mà là cuộc tổng tấn công nhằm phá vỡ bức tường cô lập, giúp Nhật Bản bắt kịp tương lai.
Theo Nikkei, Nhịp sống thị trường.
