Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra cảnh báo cứng rắn đối với Iran, chỉ vài ngày sau khi thông báo hoàn tất thỏa thuận ban đầu nhằm chấm dứt xung đột.
Nguy cơ tái xung đột
Trong cuộc phỏng vấn với New York Times, ông Trump tuyên bố nếu Iran không đạt được thỏa thuận hạt nhân cuối cùng với Mỹ, ông sẽ tái khởi động các cuộc tấn công quân sự vào Iran hoặc biến Mỹ thành “người bảo hộ của Trung Đông” để đổi lấy 20% doanh thu từ khu vực.
Tuyên bố này được đưa ra sau khi ông đăng trên Truth Social rằng Mỹ và Iran đã hoàn tất bản ghi nhớ và sẽ ký kết vào ngày 19/6.
Nội dung thỏa thuận ban đầu
Theo diễn giải từ cả hai phía, thỏa thuận đạt được yêu cầu chấm dứt ngay lập tức các hoạt động giao tranh trên tất cả các mặt trận, bao gồm Li Băng. Mỹ cũng sẽ ngay lập tức chấm dứt phong tỏa hàng hải Iran từ sáng 15/6.
Sau khi ký kết bản ghi nhớ tại Geneva vào ngày 19/6, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz. Ông Trump khẳng định thỏa thuận này sẽ đảm bảo eo biển Hormuz “vĩnh viễn miễn phí”.
Các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân Iran sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán sau đó.
Phản ứng từ Israel
Israel hiện chưa đưa ra bình luận. Ông Trump mô tả Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là “rất khó tính”, đồng thời cho biết Israel không tham gia đàm phán và các điều khoản thỏa thuận đã gây lo ngại sâu sắc trong giới chức Israel.
“Ông ấy nên biết ơn chúng tôi vì nếu Iran có vũ khí hạt nhân, Israel sẽ không thể tồn tại nổi trong hai tiếng đồng hồ”, ông Trump nói.
Quan điểm từ phía Mỹ và Iran
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhận định thỏa thuận có tiềm năng “thay đổi căn bản Trung Đông trong 50 năm tới” nếu Iran tuân thủ, đảm bảo Tehran “sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân”.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết các cuộc đàm phán kéo dài 60 ngày sau khi ký kết sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ thực hiện ba cam kết: dỡ bỏ phong tỏa hàng hải, chấm dứt xung đột và giải phóng các quỹ bị đóng băng của Iran.
“Việc bước vào đàm phán 60 ngày phụ thuộc vào điều kiện Mỹ thực hiện cam kết”, ông Gharibabadi nói, nhấn mạnh rằng khi Iran xác minh các bước này, đặc biệt là cam kết tài chính, các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ bắt đầu ngay.
Hãng thông tấn Mehr dẫn nguồn tin cho hay Mỹ sẽ giải phóng 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng cho Iran trước khi đàm phán. Theo bản ghi nhớ 14 điểm, Mỹ sẽ giải phóng 24 tỷ USD trong 60 ngày, một nửa trong số đó phải được cung cấp trước khi đàm phán.
