Trong bối cảnh truyền thông số phát triển như vũ bão, cuốn sách Làm báo thời đa nền tảng của ThS Phan Văn Tú vừa được Nhà xuất bản Tổng Hợp TP.HCM ấn hành, mang đến những góc nhìn sâu sắc về nghề báo hiện đại. Tác giả khẳng định: “Công nghệ sẽ còn thay đổi rất nhanh nhưng kỹ năng phản ánh, bình luận đúng, hay, thật, nhân văn vẫn luôn là cốt lõi”.
Bối cảnh ra đời cuốn sách
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ThS Phan Văn Tú, Trưởng ngành Báo chí Khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết ông thường xuyên nhận được những trăn trở từ sinh viên: “Làm báo bây giờ phải làm thế nào?”. Trong thời đại mạng xã hội, thuật toán, video ngắn, podcast phát triển mạnh mẽ, câu hỏi ấy càng trở nên cấp thiết. Đó chính là động lực để ông viết nên tác phẩm này.
Nội dung chính của sách
Cuốn sách được chia làm 6 chương, mỗi chương đưa ra những đề xuất cụ thể, phân tích xu hướng và giúp người đọc rèn luyện tư duy báo chí trong thế giới đa nền tảng. Tác giả nhấn mạnh: “Một câu chuyện hay không đủ. Nó phải được hiểu, chia sẻ và bàn luận thì mới thật sự sống trong đời sống xã hội”. Nhà báo cần hiểu cách Facebook hiển thị nội dung, TikTok ưu tiên gì, người dùng dừng lại xem ở giây thứ mấy – đó là những kỹ năng mới cần được trang bị.
Giá trị cốt lõi của báo chí
Dù công nghệ thay đổi, tác giả vẫn bảo vệ các giá trị cốt lõi: sự tử tế, chính trực và minh bạch. Ông cho rằng biên giới giữa nhà báo và content creator đang mờ đi, nhưng trách nhiệm nghề nghiệp không hề giảm. Kỹ năng làm báo không chỉ là viết, chụp ảnh, quay phim mà còn là biết chọn hình thức kể chuyện phù hợp với từng nền tảng, vẫn giữ được bản chất báo chí: kiểm chứng, trung thực, khách quan, cân bằng, công bằng và nhân văn.
AI – Người bạn đồng hành của báo chí
Chương cuối cùng của sách dành để phân tích về trí tuệ nhân tạo (AI) – “người bạn đồng hành của báo chí”. AI tham gia sâu vào toàn bộ vòng đời thông tin từ thu thập, sản xuất, phân phối đến đo lường và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Tuy nhiên, tác giả cảnh báo về các rủi ro liên quan đến độ chính xác, tính minh bạch, đạo đức nghề nghiệp, bản quyền và sở hữu trí tuệ. “AI không thể thay thế kỹ năng phân tích bối cảnh, khả năng phỏng vấn tinh tế, sự đồng cảm, trách nhiệm xã hội hay trực giác điều tra – những yếu tố tạo nên giá trị cốt lõi của báo chí”, ông Tú nhấn mạnh.
Lời khuyên cho người làm báo trẻ
ThS Phan Văn Tú khuyên sinh viên báo chí cần được truyền đạt tư duy báo chí có khả năng thích nghi: cách viết lời dẫn thu hút, chia nhỏ chủ đề lớn thành các mẩu nội dung dễ tiếp cận, kể chuyện bằng chữ, hình, tiếng nói hay clip dọc vài chục giây. Cuốn sách không phải là giáo trình lý thuyết mà là nỗ lực thiết thực từ một người có 30 năm kinh nghiệm viết báo và giảng dạy, trả lời câu hỏi: Làm báo trong thời đại kỹ thuật số, chúng ta cần thay đổi điều gì và giữ gìn điều gì?
