Theo CNN, dòng tiền lên tới 300 tỷ USD có thể sắp chảy vào Tehran đang là vấn đề gây tranh cãi hàng đầu. Trong cuộc phỏng vấn với CBS News sáng 15/6, Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận khả năng Iran sắp được tiếp cận quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD.
Lần đầu tiên trong 4 thập kỷ, Iran có thể nhận được đầu tư
Quỹ tư nhân trị giá 300 tỷ USD thúc đẩy đầu tư vào Iran được nhắc đến trong thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran. Hơn một nửa giá trị quỹ đã nhận được cam kết tài trợ từ các công ty, một nguồn tin am hiểu trực tiếp về thỏa thuận tiết lộ với Reuters.
Nguồn tin cho biết quỹ này là phương tiện đầu tư tư nhân, không phải chương trình tái thiết hay bồi thường chiến tranh, đồng thời không bao gồm bất kỳ khoản ngân sách chính phủ hay viện trợ nào. Các doanh nghiệp có trụ sở tại Mỹ, các nước Arab vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ. Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trên nhiều lĩnh vực như năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải.
Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Tehran ban đầu yêu cầu Mỹ bồi thường 400 tỷ USD cho các thiệt hại do chiến tranh gây ra, nhưng Washington từ chối. Sau đó, ý tưởng thành lập quỹ đầu tư này đã xuất hiện. Cơ chế này dự kiến cho phép các nhà đầu tư đóng góp dưới nhiều hình thức khác nhau, ví dụ trực tiếp tài trợ cho việc khôi phục những địa điểm bị hư hại trong chiến sự, bao gồm các tổ hợp công nghiệp, nhà máy lọc dầu, sân bay và hạ tầng bị ảnh hưởng bởi xung đột.
Quỹ đầu tư này hoàn toàn tách biệt với kênh đàm phán song song liên quan đến việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran. Đây là hai cơ chế tài chính riêng biệt có mục tiêu và lộ trình khác nhau. Quỹ đầu tư chỉ được thành lập và đi vào hoạt động khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận cuối cùng. "Trong 60 ngày tới, ban điều hành quỹ sẽ bắt đầu làm việc với phía Iran và các nhà đầu tư để lên kế hoạch cũng như xác định phạm vi các dự án", nguồn tin cho hay.
Iran, một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, hầu như không nhận được dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài trong suốt 4 thập kỷ qua, do bị loại khỏi thị trường vốn toàn cầu vì nhiều vòng trừng phạt. Iran sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên lớn thứ 2 thế giới, trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 4 thế giới, cùng dân số hơn 92 triệu người với lực lượng lao động trẻ và có trình độ học vấn cao, nền tảng công nghiệp đa dạng, cùng nhiều tiềm năng chưa được khai thác trong lĩnh vực hóa dầu, khai khoáng, du lịch và nông nghiệp.
Ông Trump gặp khó
Sau cuộc phỏng vấn của Phó Tổng thống Vance, chính quyền ông Trump nhanh chóng phải làm rõ vấn đề về quỹ đầu tư. Nhà Trắng nhấn mạnh khoản tiền này sẽ không đến từ tiền thuế của người Mỹ, và quỹ sẽ chỉ được vận hành nếu Iran tuân thủ thỏa thuận hòa bình. Ông Vance tiếp tục phát biểu trên Fox News rằng Mỹ khuyến khích các quốc gia khác đầu tư vào Iran, nhưng đến ngày 16/6, ông tuyên bố Mỹ sẽ không cho phép đầu tư nếu Iran không thay đổi hành vi.
Vấn đề là ông Trump và đảng Cộng hòa từng chỉ trích gay gắt chính quyền cựu Tổng thống Obama vì cho phép Iran tiếp cận hàng tỷ USD trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Số tiền Iran được tiếp cận dưới thời ông Obama thấp hơn đáng kể so với mức đầu tư 300 tỷ USD hiện tại. Thời đó, nguồn tiền là tài sản bị phong tỏa của Iran tại các ngân hàng nước ngoài, ước tính khoảng 50 tỷ USD. Tuy nhiên, ông Trump từng viết trên USA Today rằng Iran nhận được khoản lợi 150 tỷ USD, con số được cho là phóng đại.
Hai tình huống dưới thời ông Trump và ông Obama không giống nhau, bởi tài sản Iran được giải phóng dưới thời ông Obama không giống với quỹ đầu tư tư nhân dưới thời ông Trump. Cả hai nguồn tiền đều không đến từ tiền thuế của người Mỹ và đều nhằm thúc đẩy Iran đạt thỏa thuận hạt nhân. Nhưng những phát biểu trong quá khứ của ông Trump có thể quay lại gây bất lợi cho ông.
