Tại Hội nghị Lao động quốc tế lần thứ 114 do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tổ chức tại Geneva, Thụy Sĩ, các đại biểu đại diện cho người lao động, người sử dụng lao động và các quốc gia thành viên đã thảo luận nhiều vấn đề quan trọng định hình thế giới việc làm. ILO kêu gọi thúc đẩy học tập suốt đời để ứng phó với nguy cơ mất việc làm do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra.
Những thách thức từ AI đối với thị trường lao động
Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo nhấn mạnh rằng tương lai của việc làm không chỉ được quyết định bởi công nghệ, mà còn bởi các chính sách, thể chế và đối thoại xã hội. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm, thiếu hụt việc làm bền vững kéo dài, những lựa chọn hiện tại sẽ quyết định liệu AI có mở rộng cơ hội, thịnh vượng chung hay làm sâu sắc thêm bất bình đẳng và bất an.
Người lao động trên toàn thế giới cần được chia sẻ lợi ích năng suất từ AI. Những lợi ích này phải được phân phối công bằng thông qua mức lương tốt hơn, cơ chế bảo vệ lao động mạnh mẽ hơn và tăng trưởng toàn diện hơn. Theo kịch bản khủng hoảng dầu mỏ kéo dài, ILO dự đoán số giờ làm việc toàn cầu có thể giảm tương đương 14 triệu việc làm toàn thời gian vào năm 2026 và 38 triệu việc làm vào năm 2027, với tổn thất thu nhập lao động lên tới 3.000 tỷ USD vào năm 2027.
AI không thay thế hoàn toàn con người
Nỗi lo AI 'cướp' việc làm là có cơ sở, nhưng mối quan hệ giữa AI và thị trường lao động không chỉ đơn thuần là thay thế. Đó là sự dịch chuyển và tái định hình cấu trúc việc làm. AI xuất sắc trong xử lý dữ liệu, nhận diện mẫu và thực hiện các tác vụ lặp đi lặp lại. Do đó, những công việc chịu áp lực lớn nhất gồm lao động văn phòng, hành chính, sáng tạo nội dung cấp thấp, lập trình viên sơ cấp và dịch vụ khách hàng.
Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến là nghĩ AI sẽ xóa sổ hoàn toàn một chức danh công việc. Thực tế, AI thường chỉ thay thế một vài tác vụ. Ví dụ, AI không thay thế bác sĩ, nhưng có thể đọc kết quả X-quang nhanh và chính xác hơn, giúp bác sĩ giảm thời gian phân tích kỹ thuật để tập trung vào hội chẩn, điều trị và tương tác với bệnh nhân.
Khoảng cách kỹ năng và nguy cơ bất bình đẳng
Mối nguy lớn nhất không phải là thiếu việc làm mới, mà là khoảng cách về kỹ năng và tốc độ thích ứng, dẫn đến thất nghiệp tạm thời. AI tạo ra việc làm mới như kỹ sư tối ưu câu lệnh, chuyên gia đạo đức AI, kỹ sư dữ liệu, nhưng một người mất việc dịch thuật hay nhập liệu không thể ngay lập tức chuyển sang các công việc công nghệ cao này. Sự phân hóa giàu nghèo gia tăng khi những người làm chủ AI có năng suất gấp 5-10 lần và nhận lương cao, trong khi người từ chối hoặc không có điều kiện tiếp cận AI bị tụt lại phía sau, dẫn đến dư thừa lao động kỹ năng thấp.
Giải pháp: Học tập suốt đời
Trong bối cảnh số hóa, AI và chuyển đổi xanh, ILO kêu gọi các quốc gia nâng học tập suốt đời lên vị trí trụ cột trung tâm của chính sách kinh tế, xã hội. Thay vì lo lắng bị AI đào thải, cách tốt nhất là chủ động nâng cấp bản thân bằng học tập suốt đời để trở thành người điều khiển AI. Các chuyên gia khuyến nghị tập trung vào những giá trị mà AI khó thay thế: trí tuệ cảm xúc (EQ), tư duy phản biện, đạo đức và khả năng sáng tạo đột phá.
Dựa trên khảo sát người lao động, phân tích vị trí tuyển dụng trực tuyến, dữ liệu thể chế và đánh giá 174 nghiên cứu, ILO đưa ra báo cáo 'Học tập suốt đời và kỹ năng cho tương lai', cảnh báo nếu không đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống học tập toàn diện, các chuyển đổi này có nguy cơ gia tăng bất bình đẳng giữa và trong các quốc gia.
Học tập suốt đời là cầu nối cho tương lai
ILO nhấn mạnh, học tập suốt đời là cầu nối giữa việc làm hôm nay và cơ hội ngày mai. Điều này không chỉ liên quan đến khả năng tìm việc, năng suất lao động, mà còn hỗ trợ việc làm chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới thực sự và xây dựng xã hội bền vững. Học tập suốt đời trở thành yếu tố trung tâm của bất kỳ chiến lược nào cho tăng trưởng và phát triển bền vững.
Bài viết này đã được biên tập lại với nội dung phong phú hơn, giữ nguyên các sự kiện chính từ bản gốc, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về vấn đề AI và thị trường lao động.
