Chiều ngày 15 tháng 5, tại Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) thuộc Bộ Tài chính đã phối hợp cùng Tập đoàn Arup Ventures (Vương quốc Anh) tổ chức Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trong và ngoài nước, nhằm thảo luận về xu hướng và giải pháp cho quá trình chuyển đổi số tại các đô thị và khu công nghiệp.
Định hình động lực tăng trưởng mới
Trong bài phát biểu khai mạc, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, nhấn mạnh rằng các mô hình đô thị thông minh và nhà máy thông minh không còn chỉ là những thử nghiệm công nghệ, mà đã trở thành động lực tăng trưởng chủ chốt của nền kinh tế số và kinh tế xanh. Theo Ban tổ chức, thành phố thông minh là không gian tích hợp dữ liệu và công nghệ nhằm tối ưu hóa quản trị đô thị, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong khi đó, nhà máy thông minh là hạt nhân của nền sản xuất thế hệ mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và công nghệ bản sao số (Digital Twin) được tích hợp toàn diện, giúp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Xu hướng này đang tái định hình cấu trúc phát triển của nhiều quốc gia và đặt ra yêu cầu cấp thiết cho Việt Nam trong việc chủ động xây dựng hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao và từng bước làm chủ các nền tảng công nghệ chiến lược. Ông Võ Xuân Hoài cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia không chỉ phụ thuộc vào quy mô thị trường hay nguồn lực tự nhiên, mà ngày càng dựa vào khả năng tích hợp dữ liệu, kết nối hạ tầng và làm chủ công nghệ lõi. Ông khẳng định: “Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai các quy hoạch đô thị thế hệ mới, đồng thời nhiều doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp trong nước đã từng bước hình thành các tổ hợp sản xuất thông minh ứng dụng AI, Digital Twin và tự động hóa tiên tiến”.
Chiến lược phát triển nền tảng “Make in Vietnam”
Ông Võ Xuân Hoài nhấn mạnh rằng việc phát triển các nền tảng thành phố thông minh và nhà máy thông minh mang thương hiệu “Make in Vietnam” không chỉ góp phần nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao tính tự chủ công nghệ và xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược có sức cạnh tranh toàn cầu.
Tại diễn đàn, Tiến sĩ Đào Thị Như, đại diện Cục Phát triển Đô thị, Bộ Xây dựng, đã chia sẻ định hướng xây dựng khung chính sách và cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị thông minh theo hướng đồng bộ, liên thông dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm. Các tham luận nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quy hoạch đô thị từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị số dựa trên dữ liệu thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành hạ tầng, quản lý giao thông, năng lượng, môi trường và dịch vụ công đô thị.
Kinh nghiệm quốc tế và giải pháp công nghệ
Từ góc độ quốc tế, ông Ricky Tsui, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư và Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Tập đoàn Arup, đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai các mô hình đô thị thông minh và hạ tầng thông minh tại nhiều quốc gia phát triển. Ông cho rằng, trong bối cảnh các đô thị đối mặt với áp lực ngày càng lớn về dân số, môi trường và nhu cầu năng lượng, công nghệ số và dữ liệu thời gian thực sẽ đóng vai trò như “hệ thần kinh trung tâm” của đô thị hiện đại. Công nghệ bản sao số không chỉ hỗ trợ mô phỏng quy hoạch và vận hành hạ tầng mà còn giúp các thành phố dự báo rủi ro, tối ưu nguồn lực và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế-xã hội và biến đổi khí hậu.
Diễn đàn cũng ghi nhận nhiều tham luận chuyên sâu từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu trong và ngoài nước về các giải pháp chiến lược phục vụ quá trình chuyển đổi kép giữa số hóa đô thị và thông minh hóa sản xuất công nghiệp. Đại diện Tập đoàn Dassault Systèmes đã phân tích vai trò của công nghệ bản sao số trong việc kết nối thế giới vật lý với môi trường số, cho phép mô phỏng toàn bộ vòng đời của đô thị, nhà máy và hạ tầng công nghiệp theo thời gian thực. Digital Twin được xem là công nghệ nền tảng của cuộc cách mạng công nghiệp thế hệ mới, giúp giảm chi phí vận hành, tối ưu quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng và nâng cao khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch, Giám đốc sản phẩm của FPT IS, Tập đoàn FPT, tập trung phân tích bài toán dữ liệu trong phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam. Theo FPT, thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu dữ liệu mà ở tình trạng phân mảnh, thiếu liên thông và chưa hình thành các nền tảng quản trị dữ liệu thống nhất giữa các lĩnh vực và cơ quan quản lý. Từ thực tiễn triển khai các nền tảng số quy mô lớn, FPT đề xuất mô hình “Bản sao số đô thị” như một công cụ quản trị thế hệ mới, cho phép đồng bộ dữ liệu quy hoạch, giao thông, xây dựng, năng lượng và môi trường nhằm nâng cao hiệu quả điều hành đô thị và hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực.
An ninh công nghệ và tầm nhìn AI City
Ông Đoàn Mạnh Hà, Tổng Giám đốc BKAV, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các nền tảng AI và IoT “Make in Vietnam” phục vụ phát triển đô thị thông minh và bảo đảm an ninh công nghệ quốc gia. Với định hướng “Kiến tạo AI City”, BKAV cho rằng các đô thị tương lai sẽ được vận hành trên nền tảng trí tuệ nhân tạo tích hợp sâu với hệ thống cảm biến, dữ liệu hội tụ và hạ tầng kết nối thông minh.
Thúc đẩy chuyển đổi kép và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Đáng chú ý, phiên tọa đàm chuyên đề với chủ đề “Thúc đẩy chuyển đổi kép: Số hóa đô thị và Thông minh hóa nhà máy” đã quy tụ đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia quốc tế. Các diễn giả thống nhất nhận định rằng quá trình xây dựng thành phố thông minh và nhà máy thông minh không chỉ là bài toán công nghệ, mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển kinh tế-xã hội, trong đó con người, dữ liệu và đổi mới sáng tạo giữ vai trò trung tâm. Họ nhấn mạnh sự cần thiết phải gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp công nghệ và thương mại hóa các giải pháp “Make in Vietnam”, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tiếp thu tri thức, công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu./.
