Huawei đã đi trước lệnh cấm vận 10 năm
Khi chính phủ Mỹ áp đặt lệnh cấm vận vào tháng 5/2019, cắt đứt nguồn cung chip, phần mềm và công nghệ sản xuất bán dẫn của Huawei, nhiều nhà phân tích cho rằng đây là bản án tử hình cho gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc. Tuy nhiên, một cuộc lội ngược dòng đã được kích hoạt ngay trong đêm tối.
Bức thư nội bộ tiết lộ sự thật
Ngay trong ngày lệnh cấm được ban bố, bà He Tingbo - người đứng đầu HiSilicon, đơn vị thiết kế chip của Huawei - đã gửi một bức thư nội bộ tới toàn thể nhân viên. Bà gọi lệnh cấm là những ngày đen tối nhất, nhưng đồng thời tiết lộ một sự thật chấn động: Huawei đã âm thầm dành gần một thập kỷ để chuẩn bị cho “kịch bản sinh tồn cực hạn”. Theo bản sao bức thư, Huawei đã tự phát hành các dòng chip dự phòng trên toàn bộ danh mục sản phẩm từ trước, nhằm đề phòng ngày các nhà cung cấp nước ngoài cắt viện trợ.
Trong nhiều năm, Huawei giữ kín các nỗ lực này như tài liệu tối mật. Phải đến hội nghị bán dẫn tại Thượng Hải vào tháng 5 vừa qua, bà He Tingbo mới chính thức tuyên bố trước hàng ngàn giám đốc điều hành rằng Huawei đã tìm ra lối thoát cho rào cản lớn nhất từ các lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.
Khoảnh khắc DeepSeek mới
Thông báo của Huawei tập trung vào giải pháp xếp chồng chip (chip-stacking) - công nghệ mang tính kiến tạo giúp tăng cường hiệu suất tính toán mà không cần đến các công cụ sản xuất tối tân nhất. Giới phân tích tại Bernstein ví von sự kiện này như một “khoảnh khắc DeepSeek” tiếp theo của Trung Quốc, ám chỉ phòng thí nghiệm AI từng làm đảo lộn mọi định kiến của Thung lũng Silicon về khoảng cách công nghệ dưới áp lực cấm vận.
Sự hồi sinh của Huawei đã trở thành một trong những chương truyện có sức ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc chiến tranh lạnh công nghệ Mỹ - Trung. 7 năm sau khi bị phần lớn người trong ngành gạch tên khỏi cuộc chơi, Huawei đang đặt cược rằng họ có thể dẫn dắt mục tiêu tự chủ bán dẫn của Trung Quốc.
He Tingbo, hiện 56 tuổi và được mệnh danh là “Nữ hoàng chip” của Trung Quốc, đã trực tiếp thuyết trình về công nghệ xếp chồng logic (logic-stacking). Công nghệ này gập các mạch chip thành nhiều tầng lớp để tăng mật độ tính toán, thay vì chạy đua co nhỏ kích thước bóng bán dẫn theo cách truyền thống.
Hiện tại, Trung Quốc bị cấm mua máy quang khắc tia cực tím cực ngắn (EUV) - thiết bị đúc chip tiên tiến nhất do ASML của Hà Lan độc quyền sản xuất. Nhiều nhà phân tích từng tin rằng việc mất đi EUV sẽ vĩnh viễn khóa chặt các nhà làm chip Trung Quốc ở tiến trình 7 nanomet (nm).
“Công nghệ mới đã phá vỡ luận điểm cốt lõi cho rằng ngành bán dẫn Trung Quốc sẽ mắc kẹt ở giới hạn 7nm do các lệnh kiểm soát xuất khẩu,” ông Lin Qingyuan, chuyên gia phân tích tại Bernstein, nhận định. “Huawei cần chứng minh công nghệ này vận hành tốt để khẳng định với chính phủ rằng dòng vốn đầu tư đang không bị lãng phí và họ có một tương lai rõ ràng.”
Canh bạc
Theo các nguồn tin thân cận, Huawei tin rằng công nghệ xếp chồng đã hoàn toàn chín muồi để tích hợp vào các dòng chip điện thoại thông minh chuẩn bị chào sân vào cuối năm nay. Dẫu vậy, những thách thức kỹ thuật lớn vẫn còn tồn tại, bao gồm mức độ tiêu thụ điện năng lớn, hiện trạng quá nhiệt và câu hỏi liệu tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn có chạm tới ngưỡng thương mại hóa khả thi hay không.
Trận chiến tại mảng chip AI dành cho các trung tâm dữ liệu còn khốc liệt hơn. Bà He Tingbo thẳng thắn thừa nhận tại Thượng Hải rằng công nghệ xếp chồng cho các bộ xử lý AI sẽ chưa thể hoàn thiện cho đến năm 2030, do mức độ phức tạp cực cao trong việc tích hợp nhiều lớp chip logic và chip bộ nhớ có mật độ dày đặc.
Để đối phó, Huawei đang triển khai một giải pháp khắc phục thứ hai: bù đắp cho sự yếu thế của từng con chip riêng lẻ bằng cách liên kết số lượng lớn chúng lại với nhau để tạo thành các siêu cụm tính toán mạnh mẽ. Tận dụng kho tàng kinh nghiệm dày dặn trong mảng hạ tầng mạng viễn thông, nền tảng CloudMatrix 384 của hãng có khả năng kết nối hàng trăm bộ xử lý AI vào một hệ thống thống nhất. Huawei tuyên bố hệ thống này vượt trội hơn dòng NVL72 đang được sử dụng rộng rãi của Nvidia về cả năng lực tính toán tổng thể lẫn bộ nhớ - một chiến lược lấy quy mô áp đảo để khỏa lấp điểm yếu phần cứng.
Ý tưởng sử dụng công nghệ đóng gói tiên tiến và thiết kế chip 3D không phải là đặc quyền của riêng Huawei. Các gã khổng lồ như TSMC đã khai phá lối đi này từ nhiều năm trước. Tại Trung Quốc, nhiều startup bán dẫn cũng đang phát triển các dòng chip AI tương tự.
Dù các dòng chip AI nội địa của Trung Quốc hiện vẫn đang đi sau sản phẩm tiên tiến nhất của Nvidia ít nhất hai thế hệ, nhưng dữ liệu từ Morgan Stanley chỉ ra rằng chúng đang thể hiện hiệu suất vượt trội hơn hẳn các phiên bản mà Nvidia được phép bán sang Trung Quốc dưới các lệnh cấm của Washington.
Làn sóng tăng trưởng này đang đẩy các nhà làm chip Trung Quốc, dẫn đầu bởi Huawei, vào tình trạng cháy hàng do các tập đoàn công nghệ nội địa đồng loạt quay xe, chấp nhận sử dụng các sản phẩm mà trước đây họ từng ghẻ lạnh do hiệu năng yếu và phần mềm phức tạp.
“Hiện tại, không chỉ Huawei mà gần như mọi nhà sản xuất chip AI Trung Quốc đều rơi vào trạng thái hết sạch hàng do nhu cầu về chip suy luận tăng vọt,” một giám đốc mua sắm tại tập đoàn công nghệ hàng đầu Trung Quốc tiết lộ.
Tuy nhiên, nút thắt cổ chai lớn nhất vẫn nằm ở khâu sản xuất vật lý. Lệnh trừng phạt của Mỹ ngăn cản các công ty Trung Quốc sử dụng các xưởng đúc chip hàng đầu thế giới như TSMC, buộc họ phải phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà sản xuất nội địa, dẫn đầu là SMIC. Mặc dù SMIC đang ráo riết mở rộng các dây chuyền sản xuất chip tiên tiến và cá nhân Huawei cũng sẽ kích hoạt các dây chuyền sản xuất chuyên biệt trong năm nay, tình trạng cầu vượt quá cung vẫn sẽ tiếp tục dằn vặt thị trường.
Sự khan hiếm nguồn cung này là nguyên nhân chính khiến tham vọng bành trướng ra nước ngoài của Huawei tạm thời bị giới hạn. Dù vậy, hãng đã bắt đầu chào bán các hệ thống kết hợp giữa dòng chip 950DT của mình với mô hình AI siêu cấp V4 của DeepSeek cho các khách hàng tại khu vực Trung Đông và Trung Á. Trong tương lai, đây sẽ là những quân bài cực kỳ hấp dẫn đối với các quốc gia bị Mỹ hạn chế quyền tiếp cận chip Nvidia.
Có thể thấy, thành tựu lớn nhất của Huawei kể từ khi các lệnh trừng phạt có hiệu lực không nằm ở những con số tài chính, mà là việc họ đã chứng minh cho giới đầu tư, các nhà hoạch định chính sách và đội ngũ kỹ sư thấy rằng: Sự độc lập bán dẫn của Trung Quốc là một mục tiêu hoàn toàn có thể đạt được.
Bên lề hội nghị Thượng Hải, bà He Tingbo trầm ngâm chia sẻ về những năm tháng nếm mật nằm gai dưới áp lực cấm vận. Mỗi khi rơi vào trạng thái bế tắc, bà thường tìm đến Đô Giang Yển - hệ thống thủy lợi hơn 2.000 năm tuổi tại Tứ Xuyên, được kiến tạo bởi những kỹ sư cổ đại, những người đã xẻ núi, ngăn sông chỉ bằng những công cụ thô sơ nhất có sẵn trong tay. “Đô Giang Yển là lời nhắc nhở sâu sắc nhất về cách một kỹ sư phải chiến đấu và chiến thắng ngay cả trong những điều kiện nghèo nàn nhất,” bà nói.
