Cuộc nội chiến tư tưởng trong các học viện nghệ thuật trước làn sóng AI
Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang xâm nhập sâu vào mọi ngóc ngách của nền kinh tế sáng tạo, các học viện nghệ thuật hàng đầu thế giới đang đối mặt với một cuộc nội chiến tư tưởng gay gắt. Câu hỏi lớn đặt ra là: Liệu họ nên chấp nhận AI như một công cụ thiết yếu để phát triển, hay quyết liệt tẩy chay để bảo vệ những giá trị nguyên bản và độc đáo của sáng tạo con người?
Những hành động cực đoan và nỗi sợ hãi của thế hệ Gen Z
Bức tranh về sự bất ổn này được phác họa rõ nét qua những sự kiện gây chấn động. Một sinh viên ngành điện ảnh tại Đại học Alaska Fairbanks đã phá hủy tác phẩm triển lãm bị nghi ngờ là do AI tạo ra bằng cách... ăn nó ngay tại chỗ. Trong khi đó, tại Viện Nghệ thuật California (CalArts), những cuộc biểu tình với tờ rơi chống AI phủ kín khuôn viên trường đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho sự phản kháng mạnh mẽ.
Nỗi sợ hãi của thế hệ Gen Z trong ngành sáng tạo không còn là điều mơ hồ. Đó là nỗi ám ảnh về một tương lai mà những kỹ năng tinh xảo, được rèn giũa qua nhiều năm học tập và thực hành, có thể bị thay thế chỉ bằng vài dòng lệnh đơn giản (prompt). Khi nỗi sợ này biến thành hành động cực đoan, nó phản ánh sự lo lắng sâu sắc về sự tồn vong của nghề nghiệp sáng tạo.
Sự trỗi dậy của AI và những mối đe dọa thực tế
Đối với những người trẻ đang đầu tư hàng chục nghìn USD vào các khóa học thiết kế, hoạt hình hay người mẫu 3D, sự trỗi dậy của các mô hình AI như Midjourney hay Google Nano Banana không khác gì một bản án treo. Các công cụ này có khả năng tạo ra những sản phẩm hình ảnh đa dạng phong cách chỉ trong tích tắc, đe dọa trực tiếp đến công việc của họ.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực hình ảnh, các nền tảng âm nhạc như Suno hay Udio đang âm thầm đưa những bài hát AI thâm nhập vào các dịch vụ streaming với chất lượng âm thanh chẳng kém cạnh nghệ sĩ thực thụ. Ngay cả lĩnh vực video, vốn đòi hỏi kỹ thuật cao và phức tạp, cũng đang đứng ngồi không yên trước sức mạnh của các mô hình như Veo 3 hay Seedance.
Sự lo ngại này hoàn toàn có cơ sở khi các "nhà truyền giáo" AI trên mạng xã hội không ngừng quảng bá về khả năng tự động hóa mọi quy trình thiết kế mà không cần đến kỹ năng chuyên môn. Trong khi các tập đoàn lớn như Adobe, OpenAI hay Google ra sức trấn an rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, thông điệp từ thị trường lại rất nghiệt ngã: Thích nghi với AI, hoặc bị bỏ lại phía sau.
Chiến lược đối diện của các định chế đào tạo hàng đầu
Thay vì quay lưng, các định chế đào tạo nghệ thuật uy tín như Cao đẳng Nghệ thuật và Thiết kế Massachusetts (MassArt), Viện Nghệ thuật California (CalArts) hay Cao đẳng Nghệ thuật Hoàng gia London (RCA) đang chọn cách đối diện trực diện với thách thức. Họ không chỉ khuyến khích sinh viên khám phá AI mà còn tích cực đưa nó vào chương trình giảng dạy như một phần tất yếu của bối cảnh công nghệ hiện đại.
Theo Robin Wander, Trưởng bộ phận truyền thông tại CalArts, mục tiêu của nhà trường là giúp sinh viên tham gia tích cực vào việc định hình công nghệ tương lai, thay vì chỉ phản ứng một cách thụ động. Điều này không có nghĩa là AI sẽ thay thế các chương trình giảng dạy truyền thống, mà sinh viên được kỳ vọng phải hiểu rõ cách thức AI vận hành, những hạn chế về mặt kỹ thuật, cũng như các rào cản đạo đức và pháp lý liên quan.
Học viện Pratt cũng chia sẻ quan điểm tương tự khi thừa nhận rằng, mặc dù môi trường AI hiện nay còn nhiều góc khuất về bản quyền và dữ liệu, nhưng năng lực sử dụng thành thạo các công cụ này đang trở thành một yêu cầu thiết yếu mà các nhà tuyển dụng tìm kiếm.
Mục tiêu cốt lõi: Duy trì vị thế "không thể thay thế" của con người
Mục tiêu cốt lõi của các nhà giáo dục nghệ thuật hiện nay là đảm bảo các chuyên gia sáng tạo vẫn giữ vững vị thế "không thể thay thế" trong kỷ nguyên số. Ông Ry Fryar, Trợ lý giáo sư nghệ thuật tại Đại học York (Pennsylvania), nhấn mạnh rằng việc dạy sinh viên sử dụng AI chỉ nên dừng lại ở mức độ hỗ trợ quy trình tư tưởng (ideation). AI có thể được dùng để trực quan hóa các khái niệm trong giai đoạn lập kế hoạch, chứ không phải để tạo ra kết quả cuối cùng.
Ông Fryar khẳng định với tờ The Observer rằng, nếu không có sự sáng tạo thực thụ của con người, kết quả từ AI sẽ chỉ là những sản phẩm phổ thông, tẻ nhạt và thiếu tính chuyên môn. Thậm chí, một số tổ chức còn đi xa hơn khi hợp tác với các nghệ sĩ nổi tiếng để tái định nghĩa mối quan hệ giữa con người và máy móc.
Tại Đại học Bang Arizona (ASU), một khóa học mang tên "The Agentic Self" do nghệ sĩ will.i.am dẫn dắt, dự kiến ra mắt vào mùa Xuân năm 2026, sẽ dạy sinh viên cách xây dựng hệ thống AI như một "phần mở rộng kỹ thuật số của bản sắc sáng tạo". Đồng quan điểm, ông Michael Crow, Hiệu trưởng ASU, tin rằng sinh viên tốt nghiệp phải sẵn sàng cho sự chuyển dịch mạnh mẽ của thị trường lao động sang hướng ưu tiên AI.
Sự phản kháng mạnh mẽ từ phía sinh viên
Dù các trường đại học đang ráo riết thúc đẩy việc ứng dụng AI, sự phản kháng từ phía sinh viên vẫn rất mạnh mẽ. Một nghiên cứu tại Cao đẳng Nghệ thuật và Thiết kế Ringling vào cuối năm 2023 cho thấy, 70% sinh viên có thái độ tiêu cực với AI và đa số không muốn công nghệ này xuất hiện trong chương trình học.
Họ lo ngại về việc trở thành những "kỹ sư prompt" quá trình độ, sau khi đã bỏ ra số tiền khổng lồ để theo học những kỹ năng thủ công tinh xảo. Những lo ngại về việc AI khai thác dữ liệu từ các tác phẩm có bản quyền mà không có sự đồng ý hay bồi thường cho tác giả vẫn là một vết sẹo lớn chưa thể chữa lành trong lòng cộng đồng sáng tạo.
Tương lai của sáng tạo trong kỷ nguyên AI
Tuy nhiên, như Robin Wander đã nhận định, công nghệ sẽ luôn là một phần không thể tách rời của ngành công nghiệp sáng tạo. Việc giúp sinh viên trực tiếp trải nghiệm và phê bình các công cụ AI là cách tốt nhất để trang bị cho họ kiến thức nhằm gây ảnh hưởng lên cách mà AI sẽ tiến hóa và được sử dụng trong tương lai.
Cuộc chiến giữa cọ vẽ và thuật toán có lẽ sẽ không có hồi kết, nhưng rõ ràng, những người nắm giữ "linh hồn" của sự sáng tạo sẽ là những người cuối cùng còn trụ vững trong kỷ nguyên số. Sự cân bằng giữa công nghệ và giá trị con người vẫn là thách thức lớn nhất, đòi hỏi sự hợp tác và thấu hiểu từ cả hai phía.
Nguồn: The Verge, The Observer
